Жауапкершілігі шектеулі серіктестік қатысушысының жеке міндеттемелері мен қарыздары үшін оның бизнестегі үлесінен өндіріп алу тек сот шешімі негізінде ғана жүзеге асады. Мұндай шара серіктестіктің қалыпты қызметіне және өзге де қатысушылардың мүддесіне тікелей әсер ететіндіктен, заңнамада бұл процестің нақты кезеңдері белгіленген.
Кредит беруші қарызды жабу үшін борышкердің үлесін тікелей өзіне алып қоя алмайды. Бұл ретте серіктестіктің корпоративтік құрылымын сақтап қалуға бағытталған арнайы тетіктер жұмыс істейді.
Сот шешімі және кредит берушінің серіктестікке қоятын талабы
Кредит берушілер сот шешімі заңды күшіне енген соң ғана борышкердің серіктестік мүлкіндегі үлесінен немесе сол үлестің бір бөлігінен мәжбүрлі түрде өндіріп алуды талап етуге құқылы. Бұл міндеттеме серіктестіктің өзіне емес, оның нақты қатысушысына жүктелген жеке қарыз болған жағдайда қолданылады.
Егер үлеске қатысты кепіл ұстаушы құқығы болмаса, өндіріп алушы кредит беруші бұл талабын тікелей жауапкершілігі шектеулі серіктестікке жолдайды. Ол серіктестіктен борышкердің үлесін мәжбүрлеп сатып алуды және сол сатып алу нәтижесінде түскен қаржыдан өзіне тиесілі борышты өтеуді ресми түрде мәлімдейді.
Үлесті сатып алу және баға белгілеу мүмкіндігі
Борышты өтеу үшін үлесті ең алдымен серіктестіктің өзі немесе оның өзге қатысушылары сатып ала алады. Мұндай мәжбүрлеп сатып алу тек үлесі сатылатын борышкер қатысушы келісім берген жағдайда және тараптар өзара белгілеген баға бойынша іске асады.
Сонымен бірге заң үлесті серіктестіктен тыс тұлғаларға өткізуге де жол береді. Егер жауапкершілігі шектеулі серіктестік пен үлесі өндіріліп жатқан қатысушының екеуі де өзара келісімге келсе, үлесті немесе оның бір бөлігін үшінші жаққа сатуға болады.
Үш айлық мерзім және көпшілік сауда-саттық
Кредит беруші өз талабын серіктестікке ресми түрде мәлімдеген күннен бастап заңмен бекітілген үш айлық мерзім саналады. Егер осы үш ай ішінде серіктестік, оның қатысушылары немесе үшінші жақ үлесті сатып алмаса және кредит берушінің талабы қанағаттандырылмаса, өндіріп алудың келесі сатысы басталады.
Аталған мерзім өткен соң кредит беруші борышкердің үлесін көпшілік сауда-саттықта сатуды талап етуге толық құқылы. Бұл сауда-саттық Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу заңдарында көзделген тәртіппен ұйымдастырылады.
Көпшілік сауда-саттық барысында да бизнес әріптестердің мүддесі ескеріледі. Серіктестіктің басқа қатысушыларының заңда көзделген үлесті сатып алудағы артықшылық құқығы бұл ретте толық сақталады.
Сатудан түскен қаржыны бөлу реті
Үлес сауда-саттықта сатылған кезде түскен қаражат белгілі бір кезекпен бөлінеді:
- ең алдымен үлесті тәуелсіз бағалауға, сондай-ақ сауда-саттықты ұйымдастыру мен өткізуге жұмсалған барлық шығындар өтеледі;
- одан кейін өндіріп алуды талап еткен кредит берушінің негізгі талаптары қанағаттандырылады;
- шығындар мен қарыз толық жабылғаннан кейін ақша қалса, ол қаражат үлесі сатылған борышкер қатысушының өзіне қайтарылады.
Бизнеске қатысушы үшін бұл тәртіп жеке қаржылық міндеттемелерге жауапсыз қарау серіктестіктегі меншік құқығынан айырылуға әкелетінін көрсетеді. Ал серіктестіктің қалған қатысушылары өз үлесін немесе серіктестіктің құрамын бөтен тұлғалардан қорғау үшін берілген үш айлық мүмкіндікті тиімді пайдалануы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі.