Қазақстандық резиденттер шетелдік контрагенттермен капитал қозғалысына байланысты мәміле жасасқанда, мемлекеттік валюталық мониторинг талаптарын сақтауы қажет. Мұндай мәмілелер бойынша бақылау тетігі ретінде шартқа жеке есептік нөмір беру тәртібі бекітілген.
Есептік нөмір берілмеген жағдайда, уәкілетті банктер мен өзге де валюталық бақылау агенттері аталған шарт бойынша кез келген қаржылық операцияны орындаудан бас тартуға міндетті. Сондықтан төлемдердің кідіріссіз өтуі есептік нөмірдің дер кезінде рәсімделуіне тікелей байланысты.
Есептік нөмір кімге қажет және оның мәні неде?
«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» Заңның 14-бабына сәйкес, капитал қозғалысы жөніндегі валюталық шартқа қатысушы резиденттер Ұлттық Банкке мәліметтер мен есептер тапсыру үшін келісімшартқа есептік нөмір алуға тиіс.
Бұл міндеттеме екінші деңгейдегі банктер мен шетелдік ұйымдардың филиалдарын (өкілдіктерін) қоспағанда, барлық резиденттерге ортақ. Есептік нөмір алу рәсімі Ұлттық Банкке капиталдың елден шығуы мен елге келуін қадағалауға мүмкіндік береді.
Өтініш беру тәртібі және құжаттарды қарау мерзімі
Есептік нөмірді алу үшін мәміле тараптарының кез келгені міндеттемелерді орындауға кіріскенге дейін жүгінуі шарт. Заң талабы бойынша өтініш беру уақыты қаражаттың немесе мүліктің қай бағытта қозғалатынына байланысты айқындалады:
- Егер міндеттемені орындау бейрезидент тарапынан басталса, яғни мүлік беріліп немесе ақша аударылатын болса, өтініш мүлік резиденттің билігіне түскенге дейін немесе қаражат уәкілетті банктегі шотқа есепке алынғанға дейін беріледі.
- Егер міндеттемені алдымен қазақстандық резидент орындайтын болса, кез келген төлем немесе мүліктік әрекет басталғанға дейін жүгіну қажет.
Ұлттық Банк есептік нөмір беру үшін валюталық шарттың түпнұсқасын, оған енгізілген өзгерістерді және мәмілеге қатысты өзге де құжаттарды сұратуға құқылы. Егер құжаттар шет тілінде ресімделген болса, олар міндетті түрде қазақ немесе орыс тіліндегі ресми аудармасымен бірге ұсынылады. Ұлттық Банк талап етілген толық құжаттар топтамасы ұсынылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде есептік нөмір береді.
Келісімшарт талаптары өзгерген жағдайдағы әрекеттер
Бастапқыда есептік нөмірді талап етпеген валюталық шарт кейіннен енгізілген түзетулер немесе толықтырулар нәтижесінде мониторинг талаптарына сәйкес келіп қалуы мүмкін. Мұндай жағдайда тараптар өзгерістерді ескере отырып, міндеттемелерді орындауды бастағанға дейін есептік нөмір алуға тиіс.
Егер өзгерістер енгізілгеннен кейін бейрезидент міндеттемені орындауға кірісетін болса, өтініш мүлік резиденттің билігіне өткенге немесе қаражат банк шотына түскенге дейін жасалуы керек.
Кімдер есептік нөмір алудан босатылған?
Заңнамада капитал қозғалысы бойынша белгілі бір қатысушылар мен аумақтар үшін арнайы ерекшеліктер көзделген:
- Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен Қаржы министрлігі қатысатын шарттар бойынша есептік нөмір талап етілмейді.
- Екінші деңгейдегі банктер мен шетелдік ұйымдардың филиалдары (өкілдіктері) бұл рәсімнен босатылған.
- «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) қатысушылары оның аумағында жүзеге асыратын операцияларға осы баптың талаптары қолданылмайды.
Есептік нөмір беруге негіз болатын соманың шекті мәні, құжаттарды тапсыру мерзімдері, есептердің нысандары және өзге де нақты тәртіптер Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды мониторингтеу қағидаларында толық айқындалады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі