Төрелік қараудың нәтижесі бойынша қабылданған шешімді дер кезінде орындау — қаржылық тәуекелдерді азайтудың басты шарты. Егер міндетті тарап төрелік шешімді өз еркімен орындаудан жалтарса, оны мәжбүрлеп орындату барысында туындайтын барлық қосымша шығыстар тікелей сол тараптың мойнына жүктеледі.
Ерікті түрде орындамаудың қаржылық салдары
«Төрелік туралы» заңның 56-бабына сәйкес, төрелік шешімді мәжбүрлеп орындатуға байланысты қосымша шығыстар шешімді ерікті түрде орындамаған тарапқа жүктеледі. Бұл ереже дау бойынша жүктелген міндеттемені өз еркімен атқармаған тараптың әрекетсіздігіне тікелей материалдық жауапкершілік белгілейді.
Төрелік шешім шыққаннан кейін оны ерікті түрде жүзеге асыру борышкерді артық шығындардан қорғайды. Шешімді өз еркімен орындамау процесті созуға ғана емес, талапты мәжбүрлеп жүзеге асыру барысында туындайтын ілеспе шығындардың барлығын қосымша төлеуге мәжбүр етеді.
Қосымша шығыстар неліктен борышкерге жүктеледі?
Шешімді мәжбүрлеп орындату қажеттілігі о баста өз міндетін орындамаған тараптың әрекетінен немесе әрекетсіздігінен туындайды. Тиісінше, заң талабы талап қоюшының заңды құқығы мен мүддесін қорғап, мәжбүрлеу шараларына байланысты қосымша материалдық салмақты адал тарапқа артпайды.
Осыған байланысты, төрелік актісінің орындалуын мәжбүрлеу сатысына жеткізген тарап келесідей практикалық салдармен бетпе-бет келеді:
- шешімде көрсетілген негізгі талаптар мен міндеттемелерді толық көлемде орындау;
- шешімді ерікті түрде орындамағаны себепті оны мәжбүрлеп орындатуға жұмсалған барлық қосымша шығыстарды өтеу.
Бизнес пен тараптарға арналған практикалық мән
Төрелік қарауға қатысушы кез келген тарап үшін шешім қабылданған соң оны ерікті орындаудың қаржылық тиімділігі зор. Шешімді орындаудан бас тарту немесе процесті кешіктіру берешекті жоймайды, керісінше өндіріп алушының оны мәжбүрлеп жүзеге асыруына жол ашып, істі қосымша шығыстар есебінен қымбаттатады.
Сол себепті төрелік актісі бойынша міндеттемені мәжбүрлеп орындатуға жеткізбей, мерзімінде әрі ерікті түрде орындау — қаржылық шығындарды мейлінше азайтудың ең ұтымды тәсілі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі