Трансферттік баға белгілеу саласында мәмілелердің нарықтық деңгейін тексеру және қаржылық нәтижелерді салыстыру үшін табыстылық деңгейі басты бағдар саналады. «Трансферттік баға белгілеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына енгізілген 17-2-бап тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді өткізу кезінде рентабельділікті айқындаудың нақты бес түрін заңнамалық тұрғыда бекітті.
Жалпы пайда негізіндегі рентабельділік
Заң жалпы пайдаға сүйенетін табыстылықты екі бөлек көрсеткіш арқылы бағалауды талап етеді:
- Шығындардың жалпы рентабельділігі: тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді сатудан түскен жалпы пайданың сатылған өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) өзіндік құнына қатынасы арқылы есептеледі;
- Сатудың жалпы рентабельділігі: акциздер мен қосылған құн салығы (ҚҚС) есепке алынбай, сатудан түскен жалпы пайда сомасының өткізуден түскен түсімге қатынасы ретінде айқындалады.
Мұндағы басты талап — сату бойынша көрсеткішті есептегенде жанама салықтардың (акциз бен ҚҚС) түсім құрамынан шығарылуы. Бұл мәміленің таза экономикалық нәтижесін объективті көрсету үшін қажет.
Операциялық табыстылықты айқындау тәсілдері
Кәсіпорынның негізгі қызметінен түсетін операциялық пайдаға қатысты заңда үш түрлі есептеу тетігі белгіленген:
- Шығындардың операциялық рентабельділігі: сатудан түскен операциялық пайда сомасы бір мезгілде өзіндік құн мен сатуға байланысты коммерциялық әрі әкімшілік шығыстардың жиынтығына бөлінеді;
- Сатудың операциялық рентабельділігі: акциздер мен ҚҚС сомаларын қоспағанда, операциялық пайданың өткізуден түскен түсімге қатынасы түрінде шығарылады;
- Активтердің операциялық рентабельділігі: сатудан түскен операциялық пайда сомасының бизнес процесінде пайдаланылатын активтердің ағымдағы нарықтық құнына қатынасымен өлшенеді.
Егер пайдаланылатын активтердің ағымдағы нарықтық құны туралы сенімді ақпарат болмаса, есептеу заң нормасына сай бухгалтерлік (қаржылық) есептілік деректері бойынша активтердің баланстық құнына негізделеді.
Заң нормасының қолданылу тәртібі
Мазмұндалған 17-2-бап «Трансферттік баға белгілеу туралы» Заңға Қазақстан Республикасының 2024 жылғы 25 наурыздағы № 68-VIII Заңымен толықтырылды. Аталған норма ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізілетін шартпен бекітілген. Нарықтық бақылауға қатысушы тараптар үшін бұл көрсеткіштер салықтық тәуекелдерді азайту мен есептілікті стандарттаудың негізгі құралы саналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі