Қылмыстық іс бойынша бірінші сатыдағы сот шығарған үкіммен немесе қаулымен келіспеген жағдайда, тараптардың оны қайта қаратуға құқығы бар. Алайда апелляциялық шағым берудің және прокурор өтінішхатын келтірудің нақты заңдық арнасы бекітілген, оны бұзу істің қаралуын кешіктіруі мүмкін.
Шағым немесе өтінішхат қай сотқа тапсырылады?
Қылмыстық-процестік заңнаманың талабы бойынша апелляциялық (жекеше) шағымдар мен прокурордың өтінішхаттары тікелей жоғары тұрған сатыға емес, дауланып отырған үкім немесе қаулыны шығарған сот арқылы беріледі. Бұл ереже сот актісіне шағым түсірген барлық қатысушыларға бірдей қолданылады.
Шағымды немесе прокурор өтінішхатын тікелей апелляциялық сатыға жолдау тәжірибеде жиі кездесетін қателіктердің бірі саналады. Мұндай жағдайда құжат бәрібір үкім не қаулы шығарған сотқа кері жіберіледі. Бұл іс жүргізу талаптарын (атап айтқанда, заңда көзделген тиісті хабардар ету және істі дайындау тәртібін) орындау үшін қажет.
Іс қайта қаралған кездегі шағымдану ережесі
Егер қылмыстық іс бұған дейін қайта қаралып, соның нәтижесінде жаңа үкім немесе қаулы қабылданған болса, шағымдану тәртібі өзгермейді. Қайтадан шығарылған сот актісіне де дәл осы жалпы ереже бойынша шағым жасалады немесе ол прокурордың өтінішхаты негізінде қайта қаралуға жатады.
Осылайша, процеске қатысушылар үшін ең басты практикалық қағида — құжатты жоғары тұрған инстанцияға тікелей апармай, алғашқы сот актісін қабылдаған соттың кеңсесі арқылы жолдау болып табылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі