Аграрлық саладағы кәсіпкерлік ауа райы мен табиғат құбылыстарына тікелей тәуелді. Қазақстан заңнамасы осы ерекшелікті ескеріп, агроөнеркәсіп субъектілеріне жалпы кәсіпкерлерге қарағанда өзгеше құқықтық режим қарастырады. Ауылшаруашылық өнімін өндірушілердің банкроттығы мәселесі туындағанда, борышкердің дәрменсіздігі арнайы ережелер негізінде ғана бағаланады.
Дәрменсіздікті анықтаудағы мерзім талабы
Заң талабы бойынша, ауыл шаруашылығы тауарын өндірушіні банкрот деп тану кезінде оның барлық қарызы бірдей негіз ретінде қабылданбайды. Борышкердің дәрменсіздігін айқындау үшін орындалу мерзімі алдыңғы жылдан бұрын басталмаған міндеттемелер ғана есепке алынады.
Бұл ереже шаруа қожалықтары мен аграрлық кәсіпорындарды бірнеше жыл бұрын пайда болған ескі міндеттемелер бойынша дереу банкроттыққа ұшыраудан белгілі бір дәрежеде сақтандырады. Заң шығарушы өндірістің маусымдық сипатын назарға ала отырып, міндеттемелер шеңберін нақты шектеп отыр.
Табиғи апат пен қолайсыз ауа райы қалай ескеріледі?
Ауыл шаруашылығы үшін құрғақшылық, су тасқыны немесе техногендік апаттар өндірісті бірден тоқырауға ұшыратуы мүмкін. Заңда осындай форс-мажорлық жағдайлар үшін нақты жеңілдік бекітілген:
- егер міндеттеменің уақытылы орындалмауына табиғи немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар себеп болса;
- аса қолайсыз табиғи-климаттық жағдайлар салдарынан өнім алынбай, қарыз өтелмесе,
банкроттық рәсімі қозғалған жылдың алдындағы жыл есепке алынбайды. Демек, табиғаттың тосын мінезі кесірінен міндеттемесін орындай алмаған өндірушіге бұл кезең дәрменсіздік көрсеткіші ретінде тікелей таңылмайды.
Аграрлық сектор үшін тәжірибелік мәні
Бұл құқықтық тетік кредиторлар мен өндірушілер арасындағы дауларда үлкен рөл атқарады. Ауылшаруашылық тауарын өндірушіге банкроттық рәсімін қозғауды көздеген тарап міндеттемелердің мерзімі мен орын алған климаттық факторларды мұқият ескеруге тиіс.
Өз кезегінде шаруалар міндеттеменің орындалмауына себеп болған төтенше немесе қолайсыз ауа райы жағдайларын растайтын жайттарға назар аударғаны жөн, себебі бұл деректер олардың дәрменсіздігін бағалау кезінде заңды қорғаныс қызметін атқарады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі