Кредитор ақшаны қабылдаудан жалтарса немесе оның нақты қайда екені белгісіз болса, борышкер мерзімді өткізіп алу тәуекеліне тап болады. Мұндай жағдайда заң борышты нотариустың немесе соттың атына депозитке өткізу арқылы міндеттемені тиісті деңгейде орындау құқығын береді.
Қандай жағдайларда қаражат депозит шарттарында салынады?
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес, борышкер келесі мән-жайлар туындағанда ақшаны немесе бағалы қағаздарды нотариустың, ал заңда көзделген реттерде соттың атына сақтауға немесе депозитке орналастыруға құқылы:
- несие беруші немесе оның атынан орындалған істі қабылдауға уәкілетті тұлға міндеттеме атқарылатын жерде болмаса;
- несие беруші әрекетке қабілетсіз деп танылып, оның тағайындалған өкілі болмаса;
- міндеттеме бойынша, соның ішінде өзге адамдармен арадағы дау салдарынан, несие берушінің нақты кім екені анық болмаса;
- несие беруші орындалған істі қабылдаудан әдейі жалтарса немесе оның тарапынан өзге де мерзім өткізіп алушылық орын алса.
Сонымен қатар, тараптар өзара нотариат куәландырған шарт жасасып, онда міндеттемені орындау тәсілі ретінде нотариус депозитіне ақша салуды тікелей көрсеткен болса, борышкер бұл тетікті еркін пайдалана алады.
Депозитке салудың құқықтық салдары
Ақша сомасын немесе бағалы қағаздарды депозит шарттарында тапсыру немесе оларды нотариустың я соттың атына сақтауға өткізу міндеттеменің толық орындалғаны болып саналады. Бұл ретте борышкер өз тарапынан келісімшарт талаптарын адал атқарған болып есептеледі.
Қаражатты қабылдаған нотариус немесе сот бұл туралы несие берушілерге ресми түрде хабарлайды. Ақша мен бағалы қағаздарды нотариустың атына орналастырудың, оларды кредиторға берудің және сақтаудың нақты шарттары еліміздің нотариат туралы заңнамасымен реттеледі.
Бағалы қағаздар нарығындағы ерекшеліктер
Егер несие берушінің болмауы, әрекетке қабілетсіздігі, талап қоюшының анық еместігі немесе кредитордың жалтаруы себебінен бағалы қағаздар нарығындағы жекелеген міндеттемелерді тікелей орындау мүмкін болмаса, оларды орындаудың өзіндік ерекшеліктері арнайы заңнама талаптарына сәйкес айқындалады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі