Қазақстанда көмірсутектер бойынша жер қойнауын пайдалану құқығын иелену ашық бәсекеге негізделген сауда-саттық арқылы жүзеге асады. Құзыретті орган әрбір жер қойнауы учаскесі бойынша аукционды түскен өтініш негізінде немесе заңнамада көзделген өзге де жағдайларда тағайындайды. Бұл ретте сауда-саттықтың жариялылығы мен тең құқықты қолжетімділігі басты талаптардың бірі болып саналады.
Хабархат жариялау және мерзімдер
Аукционды өткізу туралы хабархат электрондық аукциондар операторының ақпараттық жүйесінде және жер қойнауын пайдаланудың бірыңғай платформасында қазақ әрі орыс тілдерінде орналастырылады. Қатысуға ниет білдірген кез келген тараптың рәсімнің мән-жайымен толық танысуға құқығы бар.
Жалпы ереже бойынша, қатысуға өтініш беру мерзімі хабарлама жарияланған күннен бастап екі айды құрайды. Ал аукционның өзі осы өтініш қабылдау кезеңі аяқталған күннен бастап екі айдан кешіктірілмей өткізілуі тиіс. Алайда аз зерттелген аумақтар үшін басқа мерзімдік режим бекітілген:
- Аз зерттелген аумақтағы учаскелерге өтініш беру мерзімі хабархат шыққан күннен бастап он жұмыс күні болып белгіленеді;
- Аукционның өзі өтініштерді қарау мерзімі аяқталған күннен кейін он жұмыс күні ішінде өткізіледі;
- Мұндай аумақтарда барлаудың бастапқы кезеңі үш жылға белгіленіп, жұмыс бағдарламасында алаңның кемінде 30 пайызында екі өлшемді сейсмикалық зерттеу және кемінде бір барлау ұңғымасын бұрғылау көзделуге тиіс.
Қатысу жарнасы және кепілдік жарна
Аукционға өтінім жолдаған үміткерлер екі түрлі төлем жүргізеді. Біріншісі — сауда-саттыққа қатысу жарнасы. Оның мөлшері хабархат жарияланған күні қолданыста болған 100 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) тең. Бұл сома электрондық аукциондар операторына аударылады, қайтарылмайды және үш жұмыс күні ішінде мемлекет қазынасына түседі.
Екінші міндетті төлем — жеңімпаздың қол қою бонусын төлеу міндеттемесін қамтамасыз ететін кепілдік жарна. Оның мөлшерін құзыретті орган белгілейді:
- Барлау мен өндіруге бірдей берілетін құқықтар үшін — қол қою бонусының бастапқы мөлшерінің екі еселенген сомасы;
- Тек өндіруге берілетін құқықтар үшін — қол қою бонусының бастапқы мөлшеріне тең сома.
Өтініші қабылданбаған қатысушыларға, сондай-ақ жеңіске жетпеген басқа үміткерлерге (жеңімпаздан кейінгі ең жоғары бағаны ұсынған екінші қатысушыны қоспағанда) кепілдік жарна өтініш берілген соң үш жұмыс күні ішінде толық қайтарылады.
Жеңімпаздың жауапкершілігі мен қаржылық тәуекелдер
Сауда-саттық аяқталған соң негізгі жауапкершілік жеңімпаз бен екінші орын алған қатысушыға жүктеледі. Егер жеңімпаз тиісті талаптарды орындаса, оның және келесі қатысушының кепілдік сомасы қайтарылады немесе өтініш бойынша қол қою бонусын төлеу есебіне есептеледі.
Алайда жеңімпаз заң талаптарын орындаудан бас тартса немесе мерзімді өткізіп алса, салдары ауыр: оның кепілдік жарнасы қайтарылмай, төлем мерзімі өткен күннен бастап үш жұмыс күні ішінде мемлекет кірісіне алынады. Дәл осындай қаржылық қауіп өз міндетін орындамаған екінші қатысушыға да қатысты. Сондықтан аукционға қатысу тек баға ұсыну ғана емес, нақты қаржылық есеп пен жауапкершілікті талап етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі