Әкімшілік жауаптылыққа тартылған азамат іс аяқталғаннан кейін де әділдікті қалпына келтіру құқығына ие. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 852-бабына сәйкес, бұрын қабылданған қаулыларды, айыппұл төлеу туралы нұсқамаларды және тіпті қысқартылған іс жүргізу шешімдерін жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта қарауға болады.
Қайта қарауға қандай жағдайлар негіз болады?
Заң шығарушы істі қайта қарауға жол ашатын нақты және түпкілікті негіздер тізбесін бекіткен. Бұл қатарға мына мән-жайлар кіреді:
- Бұрын белгісіз болған деректер: іс жүргізу кезінде құқық бұзушыға немесе жәбірленушіге мәлім болмаған және белгілі болуы мүмкін емес, бірақ іс үшін түбегейлі маңызы бар мән-жайлар;
- Жалған дәлелдемелер мен қате мәліметтер: куәнің көрінеу жалған айғақтары, сарапшының жалған қорытындысы, қате аударма, құжаттардың, заттай дәлелдемелердің, әкімшілік хаттаманың немесе нұсқаманың қолдан жасалғаны соттың заңды күшіне енген үкімімен дәлелденсе;
- Қатысушылар мен лауазымды адамдардың қылмыстық әрекеттері: іске қатысушы тұлғалардың, олардың өкілдерінің, судьялардың немесе уәкілетті орган өкілдерінің осы істі қарау кезінде жасаған қылмыстық іс-әрекеттері сот үкімімен анықталса;
- Бастапқы актінің күші жойылуы: әкімшілік қаулы шығаруға негіз болған сот актісінің (шешім, үкім, ұйғарым, қаулы) немесе өзге мемлекеттік органның құқықтық актісінің күші жойылса;
- Норманың Конституцияға қайшы деп танылуы: Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының осы әкімшілік істе қолданылған заңды, нормативтік актіні не оның жекелеген ережелерін Конституцияға сәйкес келмейді деп тануы.
Қысқартылған тәртіппен қаралған істердің ерекшелігі
Күнделікті тәжірибеде азаматтар айыппұлды жеңілдетілген тәртіппен төлеп, істі жедел жауып тастайтын жағдайлар жиі кездеседі. Мұндай ресімдеу лауазымды адамның нақты әрекеттері (құқық бұзушылық пен өндіріп алуды хабарлау, жүйеге дерек енгізу, түбіртек беру) немесе автоматты бейнебақылау құралдарының нұсқамасы арқылы жүзеге асады.
ҚР Конституциялық Сотының нормативтік қаулысына сай, істің қысқартылған тәртіппен жүргізілуі және онда жазбаша жеке ескертпенің болмауы азаматты жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша істі қайта қарау құқығынан айырмайды. Яғни, айыппұл төленіп қойған жағдайда да, жоғарыда аталған заңды негіздердің бірі анықталса, адам өз құқығын қорғау үшін шешімнің күшін қайта қаратуды талап ете алады.
Практикалық мәні мен шектеулер
Жаңадан ашылған мән-жай бойынша істі жаңғырту — сотқа немесе уәкілетті органға жай ғана наразылық білдіру немесе бұрыннан бар дәлелдемені қайта талқылау емес. Заң жалғандықты немесе қылмыстық сипатты растау үшін соттың заңды күшіне енген үкімін немесе ресми құқықтық актінің күші жойылғанын талап етеді. Сондықтан қайта қарау процесін бастамас бұрын, қолда бар негіздің Кодекстің 852-бабында бекітілген талаптарға толық сәйкестігін бағалап алған жөн.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі