Көлік иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру кезінде жүргізушілер көбінесе тек өз міндеттерін ғана ойлайды. Алайда заңнама сақтандыру компаниясына да нақты құқықтар беріп, оған бұлжытпай орындалуға тиіс бірқатар талаптар жүктейді. Сақтандырушының құқықтары мен міндеттерінің нақты шекарасын білу жол-көлік оқиғасы кезінде төлемді дер кезінде алуға және негізсіз даулардың алдын алуға мүмкіндік береді.
Сақтандыру ұйымының негізгі құқықтары
Сақтандыру шартын жасасу кезінде компания сақтанушыдан заңда көзделген мәліметтерді толық беруді талап етуге құқылы. Ал жол-көлік оқиғасы орын алған жағдайда, сақтандырушы оқиғаның мән-жайын, себептерін анықтау мақсатында тиісті мемлекеттік органдар мен мекемелерден ресми құжаттарды сұрата алады.
Мұнымен қатар заң сақтандырушыға мынадай құқықтық тетіктерді қарастырады:
- заңда белгіленген реттер бойынша зиян келтірген кінәлі тұлғаға қарсы кері талап (регресс) қою;
- заңда көзделген негіздер болған кезде сақтандыру төлемін жасаудан немесе залалды өтеуден толық не ішінара бас тарту.
Сақтандырушының клиент және жәбірленуші алдындағы міндеттері
Көлік иесімен шарт жасасқан сақтандыру компаниясы оны шарттың талаптарымен және тараптардың құқық-міндеттерімен толық таныстырып, сақтандыру полисін ресімдеуі керек. Оған қоса заң талабына сай белгілі бір санаттағы тұлғаларға сақтандыру сыйлықақысын төлеу кезінде жеңілдік жасауға, сондай-ақ клиенттің сақтандыру құпиясын қатаң сақтауға міндетті.
Оқиға орын алған сәттен бастап компанияға жүктелетін негізгі міндеттер:
- көлік оқиғасы туралы хабарлама түскен кезде оны дереу тіркеп, бірыңғай дерекқор жүйесіне ақпарат беру;
- зардап шеккен тұлғаның немесе оның өкілінің жазбаша өтініші негізінде кінәлі жүргізушінің сақтандыру шарты туралы деректерді 1 жұмыс күні ішінде ұсыну;
- өтініш негізінде зақымдалған мүлікке есептеу жүргізіп, зиян көлемі туралы есепті пайда алушыға танысу үшін беру;
- оқиға салдарынан болған шығынды азайту үшін сақтанушы шығынданған болса, оның сол жұмсаған шығыстарын өтеп беру.
Құжат жетпегенде немесе дау туындағандағы нақты мерзімдер
Практикада сақтандыру төлемін ресімдеу кезінде құжаттардың толық болмауы жиі кездеседі. Егер ұсынылған құжаттар жеткіліксіз немесе қате ресімделген болса, сақтандырушы бұл туралы өтініш иесіне құжаттарды алған күннен бастап 3 жұмыс күні ішінде хабарлауы шарт. Бұл хабарламада жетіспейтін құжаттардың нақты әрі толық тізбесі көрсетілуі тиіс.
Егер тараптар арасында келіспеушілік туындап, сақтанушыдан не жәбірленушіден дауды қарау жөнінде жазбаша өтініш түссе, сақтандырушы оны 5 жұмыс күні ішінде қарап, мәселені одан әрі реттеу жолдарын жазбаша түсіндіруге міндетті. Ал егер өтініш сақтандыру омбудсманына арналған болса, компания оны қоса берілген құжаттарымен бірге 3 жұмыс күні ішінде омбудсманға қайта жолдайды.
Осы талаптарды білу жүргізуші мен зардап шегушіге өз құқығын қорғауға және компания тарапынан созбалаңға салу немесе заңсыз бас тарту әрекеттеріне уақтылы жауап қайтаруға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі