Құрылыс саласындағы кез келген жобаның сапалы әрі уақтылы орындалуы тапсырыс беруші мен мердігер арасындағы құқықтық байланысқа тікелей тәуелді. Мемлекеттік сатып алуға жатпайтын құрылыс қатынастарында негізгі жауапкершілік осы екі тарапқа жүктеледі. Заңнама талаптарына сәйкес, бұл қатынастар тек ғимарат тұрғызуды ғана емес, жобалау, іздестіру, сараптама, зерттеу жұмыстарын және тапсырыс бойынша құрылыс материалдары мен конструкцияларын дайындау процестерін де толық қамтиды.
Мердігерге қойылатын заңды талап
Құрылыс нарығында кез келген жеке немесе заңды тұлға мердігер (бас мердігер) ретінде әрекет ете алмайды. Бұл ретте заң талабы қатаң әрі нақты: мердігерлік қызметті жүзеге асыру үшін сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы тиісті қызмет түрлеріне берілген арнайы лицензияның болуы міндетті.
Бұл ереже бірлескен кәсіпорындарға да бірдей қолданылады. Лицензияның болуы мердігердің қауіпсіздік пен сапа стандарттарына жауап бере алатынын растайтын негізгі заңды кепілдік болып саналады.
Инжинирингтік сүйемелдеу және халықаралық келісімшарттар
Күрделі нысандар мен ірі жобаларды жүзеге асыру кезінде тапсырыс берушіге жобаны басқаруды кәсіби ұйымдарға тапсыру құқығы берілген. Атап айтқанда, мынадай жағдайларда аккредиттелген заңды тұлғалар инжинирингтік қызметтерді көрсету үшін тартылуы мүмкін:
- бірегей құрылыс объектілерін салу кезінде;
- ірі инвестициялық жобаларды іске асыру барысында;
- мемлекеттік сатып алуды қазынашылық сүйемелдеу енгізілген «пилоттық» жобалар аясында.
Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алуға жатпайтын жобаларда тапсырыс беруші инженер-консультанттардың халықаралық қоғамдастықтары әзірлеген үлгілік шарт нысандарын пайдалана алады. Бұл тәжірибе келісімшарт талаптарын халықаралық тәуекелдерді басқару нормаларына сәйкестендіруге мүмкіндік береді.
Жұмысты қабылдау және есеп айырысу
Атқарылған мердігерлік жұмыстардың ақысын төлеу тәртібі өз бетінше немесе ауызша келісіммен жүргізілмейді. Заңға сәйкес, өзара есеп айырысу тетігі мемлекеттік нормативтік құжаттарда немесе тікелей құрылыс мердігерлігі шартында нақты жазылуы тиіс. Шарт жасасу кезеңінде төлем шарттары мен аралық кезеңдерді егжей-тегжейлі бекіту болашақтағы даулардың алдын алады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі