Қазақстанның мұнай-газ және тау-кен саласындағы ірі жобалар көбінесе ондаған жылға есептелген арнайы келісімшарттар негізінде жұмыс істейді. Мұндай жобалар үшін салық салу тәртібі жалпы ережелерден өзгеше болуы мүмкін. Салық кодексінің 755-бабы белгілі бір келісімдер шеңберінде жұмыс істейтін жер қойнауын пайдаланушылар мен операторлардың салықтық міндеттемелерді орындау ерекшеліктерін нақты реттейді.
Салық режимінің тұрақтылығы кімдерге қолданылады?
Келісімшартта бекітілген салық режимінің тұрақтылығы (салықтық тұрақтылық) кез келген кәсіпорынға берілмейді. Ол үшін заң мынадай нақты шарттардың бір мезгілде орындалуын талап етеді:
- келісім 2009 жылғы 1 қаңтарға дейін Қазақстан Республикасының Үкіметімен немесе құзыретті органмен жасалған болуы шарт;
- құжат міндетті салықтық сараптамадан өткен өнімді бөлу туралы келісім (ӨБК) немесе Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен жер қойнауын пайдалану келісімшарты болуға тиіс;
- келісімшарт мәтінінде салық режимінің тұрақтылығы тікелей көзделуі қажет.
Бұл артықшылық тек келісімнің ресми тараптарына және оның қолданылу мерзімі ішінде операторларға ғана таралады. Келісімшартқа қатысы жоқ үшінші тұлғаларға бұл ереже қолданылмайды. Сонымен қатар, тұрақты салық режимі тараптардың өзара келісімі бойынша өзгертілуі мүмкін.
Жойылған салықтар мен төлем көзіндегі салықтың жағдайы
Тұрақтылық кепілдігі бар келісімшарттарда назар аударатын екі маңызды құқықтық тетік бар. Біріншісі — төлем көзінен ұсталатын салықтар. Жер қойнауын пайдаланушы салық агенті ретінде әрекет еткен кезде, келісімшартта қандай шарт жазылғанына қарамастан, міндеттеме туындаған сәттегі қолданыстағы жалпы салық заңнамасын басшылыққа алады.
Екіншісі — заңнамадан алынып тасталған салықтардың тағдыры. Егер келісімшартта көзделген қандай да бір салықтың немесе төлемнің күші кейіннен заң бойынша жойылса, жер қойнауын пайдаланушы оны төлеуден босатылмайды. Ол мұндай төлемдерді келісімде бекітілген тәртіппен және көлемде келісімшарт мерзімі аяқталғанға дейін немесе оған ресми өзгерістер енгізілгенге дейін бюджетке аударуды жалғастырады.
Консорциум және оператор арқылы есеп айырысу жолдары
Өнімді бөлу туралы келісім бойынша салықтық міндеттемені орындау операторға жүктелсе, ол келісім тараптары үшін белгіленген режим бойынша әрекет етеді. Ал жай серіктестік (консорциум) шеңберінде жұмыс істейтін қатысушылар міндеттемені екі тәсілдің бірімен орындай алады:
- Үлестік тәртіп: Қатысушы өз міндеттемесін дербес орындайды немесе оператор оның тапсырмасы бойынша қатысушының үлесі аясында ғана тапсырады. Бұл ретте салық нысандарында салық төлеуші ретінде қатысушының өзі, ал оператор тек уәкілетті өкіл ретінде көрсетіледі.
- Жиынтық тәртіп: Егер келісімде қарастырылған болса, оператор барлық қатысушылардың атынан салықтық міндеттемені жиынтық түрде өзі жүзеге асырады. Мұндай жағдайда салық нысандарында салық төлеушінің деректемесі ретінде оператордың деректері жазылады.
Егер операцияларды жүргізу барысында оператордың өзінде дербес салық төлеуші немесе салық агенті ретінде жеке міндеттемелер туындаса, ол оларды консорциумға жүгінбей, өз бетінше толық көлемде орындауға міндетті.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі