Көшелер мен тасжолдарда қозғалыс бағытының өзгеруі немесе көлік қатынасына уақытша шектеу қойылуы — жүргізушілер мен жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін шара. Қазақстанның заңнамасына сәйкес, жол жүрісін ұйымдастыруды өзгерту өздігінен туындамайды: ол тек белгілі бір қауіптер туындағанда, жөндеу жұмыстары жүргізілгенде немесе арнайы қауіпсіздік талаптарын қамтамасыз ету қажет болған жағдайда ғана қолданылады.
Жол қозғалысын өзгерту және шектеу қалай жүзеге асады?
Жол жүрісін ұйымдастыруды өзгерту тек жолдың толық жабылуымен шектелмейді. Заң бойынша оның бірнеше нақты тетігі қарастырылған:
- көлік құралдарының, өздігінен жүретін машиналар мен жаяу жүргіншілердің қозғалыс бағыттарын бұру немесе қайта бөлу;
- жүруге уақытша тыйым салу немесе қозғалысқа мерзімді шектеу қою;
- көліктердің және өздігінен жүретін техниканың жылдамдығын шектеу;
- машиналардың жалпы салмағына, білікке түсетін жүктемесіне және габариттік өлшемдеріне талап қою.
Бұл шаралар белгілі бір аумақта көлік кептелісін азайтуға, жол инфрақұрылымын бүлінуден сақтауға және апаттардың алдын алуға бағытталады.
Қандай жағдайларда жол қозғалысына тыйым салынады немесе шектеу қойылады?
Заңнама жолдарда немесе олардың жекелеген учаскелерінде қозғалысты уақытша шектеу немесе ұйымдастыруды өзгерту үшін нақты негіздердің тізбесін бекіткен. Оларға мыналар жатады:
- адам өмірі мен денсаулығына қатер төнгенде және жол қауіпсіздігі бұзылғанда;
- жолдың сақталуына қауіп төнген жағдайда немесе оның конструктивтік элементтері техникалық нормаларға сай келмегенде;
- жол-көлік оқиғалары тіркелгенде;
- ауа құрамындағы зиянды химиялық заттардың концентрациясы шекті нормативтен асып кеткенде;
- дүлей зілзалалар мен қолайсыз ауа райы, сондай-ақ төтенше жағдайлардың алдын алу немесе олардың салдарын жою кезінде;
- бұқаралық және спорттық шараларды өткізу кезінде қауіпсіз жағдай туғызу қажет болғанда;
- теміржол өтпелері қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмеген жағдайда;
- жол құрылысы, жөндеу және басқа да жұмыстар жүргізілгенде;
- терроризмге қарсы операциялар мен мемлекеттік күзет іс-шараларын өткізу барысында;
- жолға нормативтен артық жүктеме түскенде, оның ішінде ақылы қатынау тетігін енгізу, жүк және транзит көліктеріне шектеу қою немесе белгілі бір уақытта белгілі бір көлік санаттарының кіруіне тыйым салу қажет болғанда;
- айрықша мақсаттағы автомобильдерге ілесіп жүру, ұйымдастырылған автобус және әскери колонналардың жүріс қауіпсіздігін қамтамасыз ету барысында.
Шешімді кім қабылдайды және халықты хабардар ету міндеті
Жолдағы қозғалысты өзгерту немесе оған уақытша тыйым салу құқығы кез келген ұйымға берілмейді. Мұндай шешімді заңда көрсетілген жағдайлар туындаған кезде жол иелері уәкілетті органдармен бірлесе отырып, өз құзыреті шегінде қабылдайды.
Сонымен бірге, жол иелері шектеулерді енгізу туралы шұғыл шараларды қолдана отырып, бұл туралы жол жүрісіне қатысушыларға бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жедел хабарлауға міндетті. Бұл талап жүргізушілер мен жолаушылардың бағытты алдын ала жоспарлап, күтпеген кедергілерге тап болмауына мүмкіндік береді.
Қауіпсіздік талаптары бұзылған жөндеу жұмыстарына тыйым салу
Жол бойындағы құрылыс пен жөндеу жұмыстарының өзі жол қозғалысына қауіп төндірмеуге тиіс. Егер құрылыс немесе жөндеу жұмыстары жол жүрісі қауіпсіздігі саласындағы нормативтік құқықтық актілердің талаптарын бұза отырып жүргізілсе, уәкілетті орган мұндай жұмыстарды шектеуге немесе оларға толық тыйым салуға құқылы. Бұл норма жөндеу жүргізуші мердігерлердің жауапкершілігін күшейтіп, жол үстіндегі кез келген әрекеттің қатаң бақылануын қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі