Жол-көлік оқиғасына тап болған жүргізушілер үшін сақтандыру жағдайын реттеудің оңайлатылған тәртібі полиция шақырмай, мәселені өзара келісіммен шешуге жол ашады. Заң бойынша бұл мүмкіндік оқиғаға қатысушылардың екеуі де жағдайға, кінәға және бүліну көлеміне толықтай келіскенде ғана жүзеге асады.
Оңайлатылған тәртіпті қолданудың міндетті шарттары
Көлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру туралы заңның 22-2-бабына сәйкес, оңайлатылған тәртіппен декларация жасау үшін мына талаптардың бәрі бір мезгілде орындалуы шарт:
- Апат салдарынан адамдардың өміріне немесе денсаулығына зиян келтірілмеуі тиіс;
- Оқиға тек екі көлік құралының (тіркемелерін қоса) өзара жанасуынан болып, екі иенің де азаматтық-құқықтық жауапкершілігі заңға сәйкес сақтандырылған болуы қажет;
- Залал тек аталған екі көлік құралына ғана келтірілуге тиіс;
- Оқиғаның мән-жайы, көліктің көрінетін бүлінуінің тізбесі және жүргізушілердің бірінің кінәсі өзара дау тудырмай, декларацияда тіркелуі шарт;
- Қатысушылар уәкілетті орган бекіткен шекті сома аясындағы сақтандыру төлемінің мөлшеріне толық келісуі керек.
Ресімдеу сақтандыру ұйымының және дерекқорды жүргізу жөніндегі ұйымның ақпараттық жүйесі арқылы арнайы декларация толтыру жолымен жүргізіледі. Сондай-ақ қатысушылар арасында келіспеушілік болмаса, рәсім заңның 26-1-бабына сәйкес тікелей реттеу арқылы орындалуы мүмкін.
Оқиға орнындағы қауіпсіздік және фотоматериалдар
Жүргізушілер дерекқор ұйымынан сақтандырушының декларацияны қабылдағаны туралы ресми хабарлама алғанға дейін апат орнынан кетпеуге міндетті. Бұл — заңның қатаң талабы.
Егер жүктелген фотоматериалдар көліктің мемлекеттік нөмірін, сәйкестендіру нөмірін, маркасын, моделін немесе бүліну сипатын анық көрсетпесе, сақтандырушы қосымша суреттерді қайта сұрата алады. Алайда фотосуреттің сапасыз болуы немесе жеткіліксіздігі декларацияны қабылдаудан біржола бас тартуға негіз бола алмайды.
Көлікті қарап-тексеру және бүлінген күйінде сақтау
Сақтандыру компаниясы сақтандыру оқиғасының мән-жайын нақтылау және залалды есептеу үшін көліктерді тексеруге құқылы. Осы орайда көлік иелері сақтандыру төлемі жүргізілгенге дейін немесе ресми бас тарту берілгенге дейін көлікті бүлінген қалпында сақтауға және оны қарап-тексеруге ұсынуға міндетті.
Төлемнен кейінгі салдар және құқықтық даулар
Егер тараптардың бірі жеңілдетілген ресімдеумен келіспесе, төлем заңның 25-бабындағы жалпы тәртіппен өтеледі. Ал оңайлатылған тәртіп бойынша сақтандыру төлемі жүргізілгеннен кейін, пайда алушы бекітілген шекті сомадан асатын бөлікке сақтандырушыға қосымша талап қоя алмайды.
Сонымен бірге, төлем жасаған сақтандырушының заңның 28-бабы бойынша кінәлі тарапқа кері талап қою құқығы сақталады. Ал рәсімнің барысымен немесе оның нәтижесімен келіспеген азаматтар дауды заңның 29-1-бабына сай шешуге құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі