Акционерлік қоғамның жай акциялары бойынша дивиденд алу кез келген инвестор үшін басты қаржылық нәтижелердің бірі саналады. Алайда мұндай кірісті төлеу өздігінен жүзеге аспайды: ол үшін заңда бекітілген нақты шарттар сақталып, акционерлердің шешімі қабылдануы міндетті.
Дивиденд төлеудің негізгі талаптары
Қоғамның жай акциялары бойынша тоқсан, жартыжылдық немесе жыл қорытындысы бойынша дивиденд тағайындау үшін ең алдымен бұл мүмкіндік қоғам жарғысында тікелей көзделуі қажет. Егер жарғыда тиісті норма болса, төлем тек екі міндетті кезеңнен кейін ғана мүмкін болады: тиісті кезеңге арналған қаржылық есептілікке міндетті түрде аудит жүргізіледі және акционерлердің жалпы жиналысы ресми шешім қабылдайды.
Жыл қорытындысы бойынша дивиденд төлеу туралы мәселені акционерлердің жылдық жалпы жиналысы қарайды. Сонымен бірге заң акционерлердің жалпы жиналысына дивиденд төлемеу туралы шешім қабылдау құқығын да береді. Демек, қоғамның пайда табуы дивидендтің автоматты түрде аударылуына кепілдік бермейді.
Шешімде қандай деректер көрсетілуі тиіс?
Акционерлердің жалпы жиналысы жай акциялар бойынша табыс бөлуді мақұлдаған кезде қабылданатын құжатта мынадай мәліметтер толық жазылуы шарт:
- қоғамның толық атауы, орналасқан жері, банк және өзге де реквизиттері;
- дивиденд есептелетін нақты кезең (тоқсан, жартыжылдық немесе жыл);
- бір жай акцияға шаққандағы дивиденд мөлшері;
- төлем жүргізу басталатын ресми дата;
- төлеудің белгіленген тәртібі мен нысаны;
- егер төлем процесіне тартылса, төлем агентінің атауы.
Бұл мәліметтер әрбір акционерге өз үлесіне тиесілі соманы нақты есептеп, қаражаттың қашан және қалай түсетінін алдын ала білуге мүмкіндік береді.
Төлеу мерзімі және өзекті деректемелер талабы
Дивидендтерді төлеу акционерлердің жалпы жиналысы шешім қабылдаған күннен кейінгі күннен бастап күнтізбелік тоқсан күннен кешіктірілмей аяқталуға тиіс. Бұл шекті мерзім акционердің құқығын қорғау үшін қойылған.
Практикада акционердің дер кезінде төлем алмауы көбінесе есептік мәліметтердің ескіруіне байланысты туындайды. Егер акционерлік қоғамда, бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімінде немесе номиналды ұстау жүйесінде акционердің жаңартылған реквизиттері болмаса, қаражат күтіп тұрмайды. Мұндай жағдайда дивиденд уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен талап етілмеген ақшаны есепке алу үшін орталық депозитарийде ашылған арнайы шотқа аударылады.
Сондықтан жай акция ұстаушылары үшін есеп айырысу деректемелері мен жеке мәліметтерін тізілім жүйесінде әрдайым уақтылы жаңартып отыру — дивидендті кідіріссіз алудың басты практикалық шарты.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі