Қазақстанда шетел валютасымен операциялар жүргізу, капитал қозғалысын тіркеу және қаржылық тәртіпті сақтау арнайы белгіленген мемлекеттік құрылымдардың қадағалауымен жүзеге асады. Еліміздің заңнамасына сәйкес, бұл саладағы саясатты айқындап, ортақ талаптарды бекітетін негізгі субъект — Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі.
Негізгі реттеуші орган және орындалуы міндетті актілер
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі еліміздегі негізгі валюталық реттеу органы мәртебесіне ие. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Үкіметі және өзге де мемлекеттік органдар валюталық реттеуді өздеріне заңмен жүктелген құзырет шегінде жүзеге асырады.
Үкімет пен Ұлттық Банк қабылдаған нормативтік құқықтық актілер резиденттер үшін де, бейрезиденттер үшін де бірдей міндетті. Бұл нарықтың кез келген қатысушысы шетел валютасындағы есеп айырысулар кезінде осы құжаттардың талабын бұлжытпай орындауға тиіс дегенді білдіреді. Басқа мемлекеттік органдар әзірлейтін валюталық реттеу мәселелері жөніндегі заңға тәуелді актілердің жобалары міндетті түрде Ұлттық Банкпен келісілуі қажет.
Есепке алу мен экспорттық-импорттық бақылау
Валюта нарығының ашықтығы мен қаржылық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында есептілік пен бақылаудың қатаң тетіктері көзделген:
- Есептілік пен есепке алу тәртібі: Ұлттық Банк валюталық операциялар бойынша есепке алу мен есептілік нысандарын, оларды ұсыну мерзімдері мен қағидаларын уәкілетті мемлекеттік органдармен келісе отырып немесе бірлесіп бекітеді.
- Сыртқы саудадағы бақылау: Ұлттық Банк салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін қамтамасыз ететін мемлекеттік органмен бірлесіп, экспорттық-импорттық валюталық бақылауды жүзеге асыру қағидаларын бекітеді.
Кәсіпкерлер мен ұйымдар үшін бұл талаптар сыртқы сауда мәмілелерінде, экспорт немесе импорт келісімшарттары бойынша төлем жүргізгенде бекітілген мерзімдер мен есеп беру нысандарын мүлтіксіз сақтау қажеттігін жүктейді.
Операцияларды шектеусіз жүргізуге құқылы мекемелер
Заңнамада мемлекеттік мүдде мен ұлттық қаржы жүйесінің тұрақтылығы үшін жекелеген ерекше құқықтар қарастырылған. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі резиденттермен және бейрезиденттермен валюталық операциялардың барлық түрін ешқандай шектеусіз жүзеге асыруға құқылы.
Сыртқы экономикалық қызметпен айналысатын кәсіпкерлерге келісімшарттар жасау барысында Ұлттық Банк бекіткен есептілік пен экспорттық-импорттық бақылау қағидаларын алдын ала зерделеп, ресми бекітілген талаптарға сай әрекет ету ұсынылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі