Жер учаскесіне құқық ресми тіркелмесе, оның үстінде орналасқан үйді немесе басқа да құрылысты заңдастыру мүмкін емес. Қазақстан заңнамасында жер мен ондағы құрылыстың құқықтық тағдыры бір-біріне тікелей байланған. Сондықтан ғимаратты өз атыңызға жазу үшін, ең алдымен немесе қатарластыра жер телімінің мәртебесін айқындап алу қажет.
Жер мен ғимаратқа құқықты бір мезгілде рәсімдеу талабы
«Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» заңның 38-бабына сәйкес, егер жер теліміне құқық мемлекеттік тіркеу жүйесі енгізілгеннен кейін пайда болса және ол тіркеусіз туындайтын құқықтар санатына жатпаса, жерді тіркемейінше ғимаратты тіркеуге жол берілмейді. Мұндай талап құрылыс жүргізілген жердің заңды иесін нақтылау үшін қойылады.
Дегенмен заң азаматтар мен заңды тұлғаларға рәсімдеуді жеңілдету тетігін ұсынады. Жер учаскесіне және оның үстінде бой көтерген нысандарға жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу бір мезгілде қатар жүргізілуі мүмкін. Яғни, екі бөлек құжатты бір уақытта өткізіп, бірге рәсімдеуге толық негіз бар.
Бұрын туындаған құқықтар және есептік тіркеу
Егер жер учаскесіне құқық бұрын пайда болып, ол кездегі ережелер бойынша құқықтық кадастрда мемлекеттік тіркеусіз-ақ жарамды деп танылған болса, жағдай сәл өзгеше реттеледі. Мұндай телімде орналасқан ғимаратты рәсімдеу үшін заңның 6-тарауында белгіленген ережелерге сүйену қажет.
Бұл жағдайда жылжымайтын мүлікті тіркеу үшін бұрын туындаған құқықтарды жүйелі тіркеу аясында жер учаскесіне құқықты есептік тіркеу міндетті түрде қатар жүргізілуі шарт. Осылайша, тарихи құжаты бар жер ресми есепке алынады да, ондағы нысанға құқық белгілеу мүмкіндігі ашылады.
Жерге байланыстырылмай тіркелетін ерекше жағдайлар
Заң жалпы қағидадан тыс бірнеше нақты ерекшелікті де қарастырады. Мынадай жағдайларда жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сәйкес жер учаскесіне байланыстырылмай-ақ жасалады:
- «Байқоңыр» кешенінің мемлекеттік заңды тұлғаға бекітіліп берілген ғимараттары, құрылыстары мен құрылысжайларына құқықтарды тіркеу кезінде;
- Меншік құқығымен басқа тұлғаға тиесілі жерде, сол жер иесінің ресми келісімімен және инвесторлар есебінен салынған өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайларды тіркеу кезінде.
Іс жүзінде нені ескеру маңызды?
Тіркелмеген жерде тұрған мүлікті иеліктен шығару, сату немесе кепілге қою заң бойынша мүмкін емес. Сондықтан құрылыс біткен бойда немесе мүлікке құжат дайындарда жердің құқықтық кадастрдағы мәртебесін тексеру бірінші кезекте тұруы тиіс. Егер жер тіркелмеген болса, ең ұтымды шешім — жерге құқықты белгілейтін құжат пен құрылыс құжаттарын тіркеу органына бір мезгілде өткізу немесе жерге есептік тіркеу жасату.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі