Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен шығып, өз үлесін сатқысы келген қатысушы кейде жарғыдағы қатаң тосқауылдарға тап болады. Құрылтай құжаттарында үлесті бөтен тұлғаларға иеліктен шығаруға тікелей тыйым салынуы немесе оны тек серіктестіктің өз ішіндегі адамдарға ғана сату шарты бекітілуі мүмкін. Алайда басқа серіктестер бұл үлесті сатып алудан бас тартса немесе келісім жасау мүмкін болмаса, заң қатысушыға тығырықтан шығудың нақты құқықтық тетіктерін ұсынады.
Құрылтай құжаттарындағы шектеулердің мәні
Серіктестіктің құрылтай құжаттарында үлесті үшінші жаққа сатуға толық тыйым салу немесе белгілі бір шектеулер қою көзделуі мүмкін. Мысалы, жарғыда үлесті тек серіктестіктің қазіргі қатысушыларына не үшінші тұлғалардың нақты белгіленген шектеулі тобына ғана сату талабы жазылады. Мұндай ереже бар болса, үлесті сату процесі осы тыйымдар мен шектеулерді қатаң сақтай отырып жүргізілуге тиіс.
Егер серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу орталық депозитарийге жүктелген болса, жарғылық капиталдағы үлесті сатудың реті мен рәсімі тікелей серіктестіктің жарғысында нақты айқындалады.
Сатушыға тәуелсіз жағдай туындағандағы екі таңдау
Тәжірибеде қатысушы өз үлесін сатқысы келгенімен, оған байланысты емес себептермен белгіленген шектеулерді сақтау мүмкін болмайтын жағдайлар кездеседі. Мұндай ретте заң үлесін сатушыға екі жолдың бірін талап ету құқығын береді:
- серіктестіктің өзі осы үлесті сатып алуы;
- серіктестіктің бұл үлесті үшінші жаққа сатуға рұқсат беруі.
Осы екі нұсқаның қайсысын таңдау керектігін қатысушының өзі емес, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы дербес шешеді.
Үлес құнын белгілеу және артықшылық құқығы
Жалпы жиналыс үлесті серіктестіктің өзі сатып алуы туралы шешім қабылдаса, ең негізгі мәселе бағаға тіреледі. Үлестің сатылу бағасы ең алдымен тараптардың өзара келісімі бойынша белгіленеді. Егер серіктестік пен қатысушы ортақ бағаға келісе алмаса, үлестің нақты құнын сот айқындайды.
Ал егер серіктестік үлесті үшінші тұлғаға сатуға рұқсат етсе, бұл шешім басқа қатысушылардың заңды құқығын жоймайды. Мұндай жағдайда серіктестіктің қалған қатысушылары заңның 31-бабында көзделген үлесті сатып алудағы өздерінің артықшылық құқығын толық көлемде сақтап қалады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі