Борышкердің төлем қабілеті мен экономикалық жағдайын бағалау оңалту немесе банкроттық рәсімдерінде негізгі рөл атқарады. Қазақстан заңнамасына сәйкес, кәсіпорын немесе жеке кәсіпкер қаржылық тығырыққа тірелгенде, оның нақты ахуалын анықтау үшін қаржылық орнықтылық сыныбы белгіленеді.
Қаржылық орнықтылықты бағалау тетігі
«Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сай, борышкердің қаржылық орнықтылық сыныбы оның қаржылық-шаруашылық қызметінің тиімділігін сипаттайтын арнайы коэффициенттерді есептеу арқылы анықталады. Бұл бағалау жалаң пікірге емес, кәсіпорынның нақты шаруашылық көрсеткіштеріне сүйенеді.
Аталған көрсеткіштер арқылы бизнестің қарызды өтеу әлеуеті, айналым қаражатының жеткіліктілігі және өндірістік немесе коммерциялық циклдің тиімділігі тексеріледі.
Заң бойынша белгіленген үш сынып
Борышкер тиісті есептеулерден кейін қаржылық орнықтылықтың үш сыныбының біріне жатқызылады:
- І сынып — қаржылық жағынан орнықты. Бұл санатқа жататын борышкердің шаруашылық қызметі тұрақты, өз міндеттемелерін орындауға толық қабілетті әрі банкроттық қатері жоқ деп танылады.
- ІІ сынып — банкроттық қатерімен ұштасқан, бірақ қаржылық орнықтылығын қалпына келтіру мүмкіндігі бар. Мұндай кәсіпорындарда төлем қабілетсіздігі белгілері байқалғанымен, дұрыс оңалту жоспары немесе қарызды қайта құрылымдау арқылы жағдайды түзеуге мүмкіндік бар.
- ІІІ сынып — қаржылық жағынан орнықсыз. Бұл сыныпқа енген борышкердің экономикалық жағдайы тым нашарлаған, шаруашылық тиімділігі төмен және өз бетінше қаржылық тепе-теңдікті қалпына келтіру әлеуеті шектеулі.
Шекараларды және есептеу тәртібін бекіту
Заңның 49-1-бабына сәйкес, коэффициенттерді есептеудің нақты формулалары мен әдістемесін, сондай-ақ әрбір сыныптың шекараларын уәкілетті мемлекеттік орган айқындайды. Осы нормалар арқылы борышкердің тағдыры — оны оңалту шараларына бағыттау немесе банкроттық рәсімін қарастыру мәселесі нақты шешіледі.
Борышкер үшін өзінің қай санатта екенін дер кезінде білу өте маңызды. ІІ сыныпқа түсу бизнесті құтқарып қалуға мүмкіндік барын білдірсе, ІІІ сынып кредиторлар алдындағы міндеттемелердің күрделі құқықтық салдарға әкелу қатерін едәуір арттырады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі