Мемлекетпен инвестициялық келісімшарт жасасқан кәсіпкер алған міндеттемелерін толық орындауға тиіс. Кәсіпкерлік кодекстің 296-1-бабына сәйкес, инвестордың келісім талаптарын сақтауын инвестициялар жөніндегі уәкілетті орган қадағалайды. Мұндай қадағалау кездейсоқ емес, заңда нақты бекітілген екі нысан арқылы жүзеге асырылады.
Бақылауды жүзеге асыратын орган және оның мақсаты
Инвестициялық жобаларға мемлекет тарапынан белгілі бір қолдау немесе жеңілдіктер берілуі мүмкін болғандықтан, тараптар арасындағы уағдаластықтың мүлтіксіз орындалуы маңызды. Инвестициялар жөніндегі уәкілетті орган келісімшартта бекітілген талаптар мен міндеттемелердің нақты іске асырылу барысын жүйелі түрде тексереді. Заң шығарушы бұл процесті реттеу үшін бақылаудың нақты екі тетігін қарастырған.
Есептерге негізделген камералдық бақылау
Бақылаудың алғашқы нысаны — камералдық бақылау. Бұл инвестор ұсынған ресми құжаттарды қашықтан, яғни уәкілетті органның өзінде отырып зерделеу тәсілі. Камералдық бақылау Кәсіпкерлік кодекстің 296-2-бабының 1-тармағына сай ұсынылатын есептерді зерделеу және талдау негізінде жүргізіледі.
Инвестор үшін бұл кезеңдегі басты талап — есептердің уақтылы, толық әрі келісімшартта көрсетілген деректерге сай ұсынылуы. Құжаттардағы көрсеткіштер мен іс жүзіндегі жағдай бір-біріне сәйкес келмесе немесе күмән тудырса, уәкілетті орган тарапынан қосымша тексеру қажеттігі туындауы мүмкін.
Инвестициялық қызмет объектісіне бару
Бақылаудың екінші нысаны — инвестициялық қызмет объектісіне тікелей бару. Бұл жағдайда уәкілетті орган өкілдері кәсіпорынға немесе салынып жатқан өндіріс орнына барып, нақты жағдайды көзбен көреді.
Объектіге бару кезінде мынадай әрекеттер жүргізіледі:
- инвестициялық келісімшарттың жұмыс бағдарламасының орындалуын тікелей тексеру;
- келісімшарт талаптарының орындалуына қатысты ішкі құжаттарды қарау;
- іс жүзіндегі өндірістік немесе құрылыс жұмыстарының есептердегі деректермен сәйкестігін салыстыру.
Инвестор үшін практикалық маңызы
Келісімшарт талаптарының сақталуын бақылау тек ресми тексеру ғана емес, жобаның тоқтаусыз жүзеге асуына тікелей әсер ететін фактор. Есептердің уақтылы берілмеуі немесе жұмыс бағдарламасындағы көрсеткіштердің орындалмауы тараптар арасындағы құқықтық қатынастарға қауіп төндіруі мүмкін.
Сондықтан кәсіпкерлер инвестициялық жоба барысында мына екі талапты басты назарда ұстауы қажет: ұсынылатын есептердің дұрыстығы және нысандағы жұмыс құжаттарының келісімшарт шарттарына сай жинақталуы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі