Адам өз мүлкіне қатысты соңғы еркін білдіру үшін әдетте нотариусқа жүгінеді. Алайда өмірде нотариаттық көмекке қол жеткізу мүмкін болмайтын төтенше немесе оқшау жағдайлар жиі кездеседі. Мұндай сәттерде заң белгілі бір лауазымды адамдарға өсиетті куәландыру құқығын береді және оның заңды күші нотариаттық құжатпен бірдей болып саналады.
Азаматтық заңнама бойынша, нотариатта куәландырылғандарға теңестірілетін өсиеттер нақты белгіленген жағдайларда және қатаң тәртіппен ғана жасалады. Бұл мүмкіндік кез келген адамға емес, қозғалысы шектелген немесе елді мекендерден шалғай жүрген азаматтардың құқығын қорғауға арналған.
Өсиетті куәландыруға кімдердің құқығы бар?
Азаматтың жүрген жері мен жағдайына байланысты құжатты куәландыру құқығы тиісті мекемелер мен құрылымдардың басшыларына жүктеледі:
- Емдеу және медициналық-әлеуметтік мекемелер: ауруханалар мен санаторийлерде емделіп жатқандардың өсиетін бас дәрігерлер мен кезекші дәрігерлер куәландырады. Ал қарттар мен мүгедектігі бар адамдар тұратын үйлерде бұл құқық осы ұйымдардың директорлары мен бас дәрігерлеріне берілген;
- Әскери емдеу орындары: госпитальдарда, санаторийлерде емделіп жатқан әскери қызметшілер мен өзге де емделушілердің өсиетін мекеме бастықтары, олардың медициналық бөлім жөніндегі орынбасарлары, аға және кезекші дәрігерлері куәландыра алады;
- Су кемелері және экспедициялар: Қазақстан Республикасының туы астында жүзген теңіз немесе ішкі су кемелеріндегі адамдардың өсиетін кеме капитандары, ал барлау және басқа да экспедицияда жүргендердікін экспедиция бастықтары растайды;
- Әскери бөлімдер: нотариусы немесе нотариаттық әрекет жасайтын лауазымды адамы жоқ мекендердегі әскери бөлімдерде, мекемелер мен әскери-оқу орындарында қызмет ететін әскерилердің, олардың отбасы мүшелерінің, сондай-ақ онда жұмыс істейтін азаматтық қызметкерлер мен олардың отбасының өсиетін сол бөлім командирлері (бастықтары) куәландырады;
- Бас бостандығынан айыру орындары: жазасын өтеп жатқан немесе қамаудағы адамдардың ерік-жігерін осы мекемелердің бастықтары заңдастырады.
Міндетті талап: куәгердің қатысуы
Нотариус қатыспай жасалатын өсиеттерге қойылатын басты әрі қатаң талап — куәгердің болуы. Өсиет қалдырушы құжатқа міндетті түрде куәгердің көзінше қол қоюға тиіс. Сонымен қатар аталған куәгердің өзі де өсиет мәтініне өз қолын қояды. Бұл рәсім өсиеттің шынайы ерік негізінде, ешқандай қысымсыз жасалғанын бекіту үшін қажет.
Куәландырылған құжат әрі қарай қайда жіберіледі?
Өсиетті куәландырған лауазымды адамдар құжатты өздерінде ұстап отырмайды. Заң талабына сай, олар куәландырылған өсиеттің бір данасын нотариат туралы заңдарға сәйкес нотариустың сақтауына беруге міндетті. Бұл мұрагерлік іс ашылған кезде құжаттың жоғалмауын, табылуын және мұрагерлердің құқығы толық ескерілуін қамтамасыз етеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі