Азаматтардың төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот арқылы банкроттық рәсімі барысында борышкердің мүлкін бағалау маңызды кезеңдердің бірі саналады. Бұл шараның негізгі мақсаты — қарызды өтеуге бағытталатын мүліктің нақты құнын заң аясында анықтау. Мүлікті нарықтық әділ бағалау әрі борышкердің, әрі оған талап қойған кредиторлардың мүддесін тікелей қорғайды.
Бағалаушыны тарту және шығындарды өтеу
Заң талабы бойынша борышкердің мүлкіне бағалау жүргізу қаржы басқарушысына міндеттелген. Қаржы басқарушысы бағалаушы маманды өзі дербес таңдап, онымен келісімшарт жасайды.
Бағалаушының атқарған жұмысына ақы төлеу рәсімдегі ағымдағы шығыстар қатарына жатады. Яғни, бұл қызмет үшін төленетін қаражат бағалау жүргізу процесінің белгіленген шығыстары есебінен өтеледі.
Бағалау есебінің жасалуы мен таныстыру мерзімі
Бағалау жүргізу тәртібі мен мерзімі заңмен нақты шектелген. Осы талаптардың сақталуы рәсімнің созылып кетпеуін және тараптардың дер кезінде ақпарат алуын қамтамасыз етеді:
- бағалау жүргізу туралы шарт жасалған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірілмей мүлікті бағалау туралы есеп дайындалады;
- бағалаушы дайын болған есепті қаржы басқарушысына тапсырған сәттен бастап үш жұмыс күні ішінде қаржы басқарушысы оны борышкер мен кредиторға жолдауға міндетті.
Осылайша, екі тарап та мүліктің қалай және қандай құнмен бағаланғанын ресми түрде көріп, құжатпен толық танысуға мүмкіндік алады.
Бағалау нәтижесімен келіспеген жағдайда сотқа шағымдану
Мүлік тым төмен немесе негізсіз жоғары бағаланды деп есептесе, борышкердің немесе кредитордың сотқа жүгінуге толық құқығы бар. Егер тараптар бағалау есебімен келіспесе, құжатпен танысқан күннен бастап он жұмыс күні ішінде оған сот тәртібімен шағым жасай алады.
Бұл ретте қаржылық жауапкершілікті ескеру қажет: қайталап бағалау жүргізуге байланысты шығыстар сотқа шағым түсірген тұлғаның өз мойнына жүктеледі. Сондықтан бағалау нәтижесіне шағым жасамас бұрын оның негізділігі мен ықтимал шығындарды саралап алған жөн.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі