Мемлекеттік кірістер органдары кәсіпкерлер мен ұйымдардың қызметін өз қалауы бойынша жөн-жосықсыз тексере алмайды. Салықтық тексеруді тағайындау үшін Салық кодексінде нақты көрсетілген заңды жағдайлар мен ресми нұсқама болуы шарт.
Салықтық тексеру қандай жағдайларда тағайындалады?
Заңнамаға сәйкес, тексеру жүргізуге мынадай негіздер себеп болады:
- салық төлеушінің немесе салық агентінің заңда көзделген өтініші мен талаптары;
- Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінде қарастырылған негіздер;
- салық органының арнайы шешімі (мұндай шешім қабылдаудың тәртібі мен негіздерін уәкілетті орган бекітеді);
- жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт мерзімінің аяқталуы (құқықты лицензиялық режимге қайта ресімдеу жағдайларын қоспағанда).
Кез келген салықтық тексеру тек ресми жазбаша құжат — нұсқама негізінде ғана жүзеге асырылады. Нұсқамасыз жүргізілген әрекеттер заңсыз болып саналады.
Бұрын тексерілген кезеңге қайта тексеру жүргізуге бола ма?
Мемлекеттік орган белгілі бір уақыт аралығын бұған дейін тексерген болса да, заң бойынша сол кезеңді қайта қарауға құқылы. Алайда бұл шара мынадай жағдайлармен шектеледі:
- салық төлеушінің өз өтініші, талабы немесе шағымы болғанда;
- қылмыстық-процестік заңнама талаптары туындағанда;
- уәкілетті мемлекеттік органның шешімі шыққанда.
Мұнда бизнес өкілдері үшін маңызды құқықтық кепілдік бар: егер салық төлеуші тексеру нәтижесі туралы хабарламаға сот арқылы шағым түсірсе, дауланған мәселе бойынша сот шешімі заңды күшіне енгенге дейін өткен кезеңге қайта тексеру жүргізуге тыйым салынады.
Деңгейлес мониторинг кезіндегі тексеру шектеулері
Деңгейлес мониторингте тұрған салық төлеушілерге аталған салықтық кезеңдер үшін жалпы салықтық тексеру жүргізілмейді. Бұл салық органдарымен ашық әрі серіктестік қарым-қатынас орнатқан компанияларды негізсіз тексерістерден қорғайды. Дегенмен бұл ережеден де маңызды ерекшеліктер қарастырылған.
Мына бағыттар бойынша деңгейлес мониторингтегі компанияларға да тексеру тағайындалуы мүмкін:
- қарсы тексерулер және салық төлеушінің жеке өтініші немесе Қылмыстық-процестік кодекс негізіндегі шаралар;
- мониторинг бойынша салық міндеттемелеріне қатысты уәжді шешіммен келіспеу не оны орындамау фактілері;
- ЕАЭО мен басқа да мемлекеттер шекарасындағы тауарлардың ілеспе және көлік жүкқұжаттарының сәйкестігін бақылау;
- сәйкестендіру құралдары, міндетті таңбалау және есепке алу-бақылау маркаларының түпнұсқалығы;
- лицензиялардың, рұқсаттардың болуы, бақылау-касса машиналарын қолдану тәртібін сақтау;
- акцизделетін өнімдерді, авиациялық отынды, биоотынды және мазут айналымын реттеу талаптары;
- дебиторлармен арадағы өзара есеп айырысуларды анықтау және трансферттік баға белгілеу мәселелері.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі