Көмірсутектер саласындағы жер қойнауын пайдалану келісімшарттары жай ғана жалпылама талаптармен шектелмейді. Мұнай мен газ кен орындарын игеру кезінде жер қойнауын ұқыпты пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында арнайы жобалау құжаттарының көрсеткіштері келісімшарттық міндеттемелер деңгейіне көтерілген. Бұл тетік жер қойнауын пайдаланушының кен орнын технологиялық тұрғыдан дұрыс игеруін қадағалауға мүмкіндік береді.
Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы кодекстің 143-бабына сәйкес, көмірсутектерді барлау және өндіру бойынша белгіленетін бірқатар технологиялық параметрлер міндетті орындалуы тиіс талап болып есептеледі.
Келісімшарттық міндеттеме ретінде бекітілетін алты көрсеткіш
Заңнама жер қойнауын пайдаланушының тікелей міндеттемесі саналатын негізгі көрсеткіштердің нақты тізбесін бекітеді. Оларға мыналар жатады:
- Пайдалану ұңғымалары торшасының тығыздығы: кен орнының белгілі бір аумағына қажетті ұңғымаларды орналастыру жүйесін реттейді.
- Өндіру және қысыммен айдау ұңғымаларының арақатынасы: әрбір пайдалану нысаны бойынша өнім өндіретін және қабатқа кері қысым беру үшін пайдаланылатын ұңғымалардың теңгерімін сақтауды талап етеді.
- Кенжатындар бойынша орнын толтыру коэффициенті: өндірілген шикізат көлемі мен қабатқа қайта айдалатын заттар арқылы теңгерімді сақтауға жауап береді.
- Қабаттық және кенжар қысымының қанық қысымға немесе конденсация қысымына қатынасы: кенжатындағы термодинамикалық жағдайды қалыпты ұстау үшін маңызды.
- Қабат қысымының кенжар қысымына қатынасы: ұңғыма түбі мен қабат арасындағы қысымның үйлесімді жұмысын айқындайды.
- Газ факторының шекті шамасы: ұңғымалардан өнім өндіру кезінде барынша жол берілетін газ үлесін шектейді.
Көрсеткіш мәндері неге келісімшарттың өзінде жазылмайды?
Кодекстің аталған бабындағы маңызды заңдық ерекшелік — осы көрсеткіштердің нақты сандық мәндері тікелей келісімшарт мәтініне енгізілмейді. Олардың барлығы тиісті жобалау құжаттарына сүйене отырып айқындалады.
Бұл тәсілдің практикалық мәні жоғары. Кен орнының геологиялық сипаты мен жағдайы барлау немесе өндіру барысында нақтылана түседі. Сондықтан нақты цифрлар келісімшартта қатып қалмай, жобалау құжаттары шеңберінде бекітіледі және қадағаланады. Алайда мәндер келісімшарттан тыс болғанымен, сол көрсеткіштерді орындау міндетінің өзі толыққанды келісімшарттық жауапкершілік болып қала береді.
Практикалық салдары және бақылау
Көмірсутек саласында жұмыс істейтін операторлар үшін бұл норма өндірістік жұмыстарды жобалық параметрлерден тыс жүргізуге жол бермейді. Егер кен орнын игеру барысында ұңғымалар арақатынасы, торшаның тығыздығы немесе қысым көрсеткіштері жобада көрсетілген деңгейден алшақтаса, бұл келісімшарт талаптарын бұзу ретінде қарастырылуы мүмкін.
Сондықтан кен орындарындағы геологиялық-техникалық іс-шараларды жоспарлағанда және ұңғымаларды пайдалану режімін таңдағанда жобалау құжаттарының нақты параметрлерін қатаң сақтау талап етіледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі