Тұрғын үй-құрылыс кооперативіне (ТҰҚК) кіру арқылы баспаналы болу — заңмен нақты реттелген құқықтық қатынас. Азаматтардың мүддесі мен қаражатын қорғау үшін заңнама кооперативтің құрылуынан бастап, жаңа қатысушыларды қабылдауға дейін бірқатар қатаң талаптар мен рәсімдерді белгілейді.
Кооператив құру және жаңа мүше қабылдау талаптары
Кооператив бастапқыда мемлекеттік тіркеуден өткен кезде оның құрамында кәмелетке толған кемінде он азамат болуы міндетті. Мұндағы басты құқықтық шектеу — құрылыстың эскиздік жобасы келісілгенге дейін кооперативтің жаңа мүшелерді қабылдауға құқығы жоқ. Бұл талап құрылыс жоспары ресми бекітілмейінше, азаматтардан негізсіз қаржы тарту қаупін шектейді.
Сонымен бірге тұрғын үй-құрылыс кооперативі мүшелерінің жалпы саны ұйымдағы пай санынан аспауы тиіс. Егер кооператив жарғысында өзге талап көзделмесе, азаматтың меншігінде басқа жылжымайтын мүліктің болуы оны мүшелікке қабылдаудан бас тартуға негіз бола алмайды.
Өтініш беру және ресімдеу кезеңдері
Тұрғын үй-құрылыс кооперативіне мүше болу үшін үміткер ұйымның атқарушы органына ресми жазбаша өтініш тапсырады. Өтініште мына мәліметтер көрсетілуі қажет:
- азаматтың тегі, аты және әкесінің аты (жеке басын куәландыратын құжатта жазылса);
- тұрғылықты жерінің мекенжайы;
- жеке басын куәландыратын құжаттың деректері.
Атқарушы орган бұл өтінішті он күн ішінде қарап, шешім қабылдайды. Оң шешім шыққан жағдайда арнайы хаттама ресімделіп, азаматпен ТҰҚК-ге қатысу шарты жасалады. Заң бойынша аталған қатысу шарты жергілікті атқарушы органда міндетті түрде тіркелуге тиіс.
Пай түсінігі, төлемдер және мұрагерлік құқық
Қатысу шартына сай кооператив мүшесіне берілетін нақты пәтер, тұрғын емес үй-жай немесе тұрақ орны пай деп танылады. Осыған сәйкес, жалпы жиналыста шешім қабылдау кезіндегі әр қатысушының дауыс саны оның иелігіндегі пай үлесіне пропорционалды түрде есептеледі. Жарғыда өзге шектеу белгіленбесе, бір мүшенің иелігіндегі пай саны мен көлеміне шек қойылмайды.
Пай жарналары тек ақшамен төленеді. Жобалау-сметалық құжаттаманы дайындау мен құрылысқа арналған жер телімін ресімдеу шығындары нысанның жалпы құнына енгізіліп, барлық кооператив мүшесі арасында бөлінеді. Кооператив мүшесі қайтыс болған жағдайда оның мұрагерлері бірінші кезекте мүшелікке өтуге құқылы. Егер мұрагерлер құрамға кірмейтін болса, кооператив оларға тиісті үлесті оның пайына барабар ақшалай өтейді.
Мүшелердің негізгі құқықтары мен міндеттері
Кооперативке кірген азамат ұйымнан өз еркімен шығуға, басқару органдарын сайлауға және оған сайлануға құқылы. Сонымен бірге атқарушы органдардан ұйым қызметі туралы толық ақпарат алуға, оның ішінде қаржылық есептілікпен жарғыда көрсетілген тәртіппен танысуға мүмкіндігі бар. Егер басқарушы орган мүшенің заңды құқығын бұзатын шешім шығарса, оған сот арқылы шағым түсіруге жол беріледі.
Өз кезегінде әрбір қатысушы ұйым жарғысын сақтауға, жалпы жиналыс шешімдерін мүлтіксіз орындауға және шартта бекітілген тәртіппен пай жарналарын уақытылы енгізуге міндетті.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі