Көлік сатып алған немесе оны Қазақстанға кіргізген азаматтар мен ұйымдар үшін алғашқы заңды талап — техниканы ресми есепке қою. «Жол жүрісі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 64-бабына сәйкес, жол қозғалысына қатысатын механикалық көліктердің басым бөлігі мен олардың тіркемелері уәкілетті органда міндетті мемлекеттік тіркеуден өтуі қажет. Дегенмен заңнамада көліктің түріне, оның пайдалану сипатына және меншік иесінің мәртебесіне қарай тіркеудің нақты жіктемесі мен ерекшеліктері белгіленген.
Уәкілетті органда тіркелетін көліктер тізімі
Жалпыға ортақ ереже бойынша механикалық көліктер мен тіркемелердің бірқатар негізгі санаттары уәкілетті органда мемлекеттік тіркеуге жатады. Бұл талап күнделікті тұрмыста және коммерциялық мақсатта пайдаланылатын көлік құралдарының басым бөлігіне тікелей қатысты:
- жеңіл және жүк автомобильдері, автобустар, олардың базасында жасалған арнайы автокөліктер, сондай-ақ троллейбустар;
- мотоциклдер, трициклдер, квадроциклдер мен мопедтер;
- автомобильдердің құрамында жүруге арналған тіркемелер.
Аталған көлік түрлерін иеленетін азаматтар мен заңды тұлғалар оларды пайдалануға шығармас бұрын тиісті мемлекеттік есепке қоюға міндетті.
Әскери саладағы техниканы тіркеудің ерекше тәртібі
Қарулы Күштер мен өзге де әскери құралымдардың көліктері үшін бөлек құқықтық тәртіп көзделген. Заң бойынша Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының механикалық көлік құралдары мен олардың тіркемелері әскери полиция органдарында мемлекеттік тіркеуге жатады.
Бұл нормадан тек бір ғана құрылым тыс қалады: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің Айрықша мақсаттағы күштеріне тиесілі көліктер әскери полиция органдарындағы осы міндетті тіркеуден босатылған.
Қандай көлік түрлері мемлекеттік тіркеуге жатпайды?
Заңның 64-бабының 3-тармағы уәкілетті органда мемлекеттік тіркеу жүргізілмейтін техника түрлері мен жағдайларды анық бекітеді. Тіркеуге жатпайтын санаттарға мыналар кіреді:
- ұрыс көлік құралдары;
- тракторлар (олардың базасында жасалған өздігінен жүретін шассилерді қоса алғанда), сондай-ақ жолдардан тыс жерде жүретін технологиялық көлік ретінде пайдаланылатын механизмдер мен тіркемелер;
- трамвайлар және басқа да рельстік механикалық көлік құралдары;
- автомобильдердің құрамында жүруге арналған кейбір тіркемелер.
Бұдан бөлек, басқа мемлекеттерде тіркелген көлік иелері үшін мерзімдік шектеу маңызды. Шет мемлекетте тіркеуде тұрған және Қазақстан Республикасының аумағына бір жылдан кем мерзімге әкелінген жеңіл, жүк автомобильдері мен автобустар (олардың шассилерінде жасалған арнайы көліктерді қоса), мотоциклдер, мотороллерлер, мопедтер мен автомобиль тіркемелері ел ішінде мемлекеттік тіркеуден өткізілмейді.
Осылайша, егер шетелдік көлік ел аумағына бір жылдан аз уақытқа уақытша пайдалану үшін әкелінсе, оны Қазақстанда мемлекеттік есепке қайта қою талап етілмейді. Алайда осы мерзімнің сақталуы көлік иелері үшін маңызды заңды шарт болып қала береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі