Несие немесе өзге де қаржылық міндеттемелерді қамтамасыз ету кезінде жер жиі кепіл мәні ретінде қолданылады. Қазақстан Республикасының Жер кодексі жер учаскесінің кепіліне қатысты негізгі құқықтық шеңберді және оны реттейтін қағидаларды нақты бекіткен.
Кепіл мәніне не кіреді?
Жер кодексінің 76-бабына сәйкес, кепіл берушіге келесі құқықтармен тиесілі жер учаскесі кепіл мәні бола алады:
- жеке меншік құқығымен тиесілі жер учаскесі;
- жер пайдалану құқығымен тиесілі жер учаскесі.
Демек, азаматтық айналымда жер учаскесінің өзі ғана емес, сонымен бірге жерді заңды пайдалану құқығы да дербес қамтамасыз ету құралы ретінде кепілге тартылуы мүмкін.
Жылжымайтын мүлік ипотекасы ережелерінің рөлі
Егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, жер учаскесі мен жер пайдалану құқығының кепіліне жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы ережелер қолданылады. Бұл норма жер қатынастарында кепілді рәсімдеу, оны орындау немесе кепілдік міндеттемелерді бұзған жағдайдағы шаралар жалпы ипотекалық талаптар шеңберінде жүзеге асырылатынын білдіреді.
Практика жүзінде тараптар шарт жасасу кезінде заңда арнайы өзгеше ережелер бар-жоғын ескеріп, ипотека талаптарына сәйкестігін тексеруге тиіс.
Кепіл ұстаушының құқығы шектелген жағдайдағы талаптар
Кепілге салынған жер учаскесі немесе жер пайдалану құқығы кепіл ұстаушының меншігіне өтуі мүмкін. Алайда, егер кепіл ұстаушы Жер кодексіне сәйкес осы жерге құқығы жоқ тұлға болып табылса, бұл қатынастарға Кодекстің 66-бабында белгіленген арнайы нормалар қолданылады.
Мұндай жағдай көбінесе жерді иеленуге немесе пайдалануға заңды құқығы шектелген тұлғалар алдында міндеттеме орындалмағанда туындайды. Сондықтан кепіл шартын бекітпес бұрын кепіл ұстаушының болашақта жерге қатысты меншік немесе құқық алуға заңдық құзіреті бар-жоғын бағалау маңызды тәуекел факторы болып саналады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі