Трансферттік баға белгілеу кезінде пайданы бөлу әдісі бірлескен мәмілеге қатысушы тараптардың арасында нақты қандай табыс көлемі бөлінуге тиіс екенін айқындау үшін қолданылады. Бұл тетік өзара байланысты компаниялар арасындағы қаржылық нәтижені нарықтық әділдікпен реттеуге бағытталған.
«Қол созу» қағидаты және тәуелсіздік шарты
Пайданы бөлу әдісінің басты өлшемі — «қол созу» қағидаты. Заң талабына сәйкес, бірлескен мәміледен түскен табыс компаниялар бір-біріне тәуелсіз болған жағдайда қандай пайда алар еді деген салыстыру негізінде есептеледі.
Бұл тәсіл бір топқа кіретін немесе өзара серіктес тараптардың мәміле шарттарын жасанды түрде бұрмаламай, еркін нарықтағы тәуелсіз құрылымдар сияқты әрекет етуін талап етеді. Осы арқылы табыстың негізсіз бір тарапқа ауысып кетуіне немесе салықтық базаның кемітілуіне тосқауыл қойылады.
Пайда қандай өлшемдерге сүйеніп бөлінеді?
Мәмілеге қатысушылар арасында пайданы бөлу бірнеше негізгі критерийге сүйене отырып жүргізіледі:
- Функционалдық талдау: тараптардың мәміле барысында нақты қандай қызметтер атқарғаны, қандай ресурстарды жұмылдырғаны және қандай тәуекелдерді мойнына алғаны жан-жақты бағаланады.
- Экономикалық негіздеме: табыстың әрбір қатысушыға үлестірілуі қаржылық-экономикалық қисынға сай келуі және нарықтық шындықты көрсетуі қажет.
- Тараптар арасындағы келісімдер: мәміле шарттары мен серіктестердің өзара уағдаластықтары қағаз жүзінде бекітілген құжаттармен толық үйлесуі тиіс.
Бизнеске арналған практикалық мән
Трансферттік бағаны тексеру кезінде салық органдары тараптар арасындағы пайданың нарықтық үлесіне ерекше назар аударады. Егер мәміледен алынған табысты бөлу экономикалық негіздемемен және функционалдық талдаумен бекітілмесе, бұл баға белгілеудің дұрыстығына күмән тудырады.
Сондықтан компаниялар өз мәмілелерін рәсімдеу барысында әрбір қатысушының нақты қосқан үлесін, атқарған міндетін және жасалған шарттардың тәуелсіз субъектілер арасындағы қатынастарға сәйкестігін құжаттамалық тұрғыда толық негіздеуге дайын болуы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі