Қазақстанда белгілі бір кәсіпкерлік қызметпен айналысу немесе заңмен реттелетін нақты әрекеттерді жүзеге асыру мемлекеттік рұқсат алуды немесе уәкілетті органдарға хабарлама жолдауды талап етеді. Осы процесте азаматтар мен заңды тұлғалар жай ғана міндет орындаушы емес, заңмен қорғалған бірқатар кепілдіктерге ие толыққанды өтініш беруші ретінде әрекет етеді.
«Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы кез келген лицензия немесе рұқсат рәсімінен өтуші тұлғаның негізгі құқықтарын айқындап, мемлекеттік органдармен қарым-қатынастың құқықтық шекарасын белгілейді.
Ақпаратқа қол жеткізу және әрекеттерге шағымдану
Өтініш берушілердің құқықтары ең алдымен ашықтықтан басталады. Әрбір өтініш беруші рұқсат беру және хабарлама қабылдау рәсімдері бойынша толық әрі анық ақпарат алуға құқылы. Бұл талап талапкердің құжат дайындау барысында шатаспай, нақты заң талаптарын білуіне мүмкіндік береді.
Егер мемлекеттік органның немесе Мемлекеттік корпорацияның («Азаматтарға арналған үкімет») мамандары заңсыз кедергі келтірсе, өтініш иесінің шағымдану тетігі қарастырылған. Тұлғалар мынадай субъектілердің шешімдеріне, іс-әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне заңда белгіленген тәртіппен шағым түсіре алады:
- рұқсат беруші және хабарламаларды қабылдайтын мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды тұлғаларына;
- Мемлекеттік корпорацияға және оның қызметкерлеріне.
Құжат нысанын таңдау мүмкіндігі
Цифрландыру заманында құжаттың қай форматы ыңғайлы екенін көбінесе өтініш берушінің өзі шешеді. Заңның 48-бабының ережелерін ескере отырып, өтініш беруші рұқсатты, оған қосымшаны алуға немесе хабарлама жолдауға арналған өтінішті электрондық немесе қағаз нысанда тапсыруға құқылы. Тек конкурс арқылы берілетін рұқсаттар үшін бұл ереже қолданылмайды.
Сонымен бірге, берілетін рұқсат пен оның қосымшасының қағаз немесе электрондық нысанын таңдау құқығы да заң нормасымен реттеледі. Бұл өтініш берушіге өз ісін жүргізуге қолайлы нұсқаны заңды түрде талап етуге негіз береді.
Шетелдік азаматтар мен компаниялардың құқықтық мәртебесі
Қазақстанның рұқсат беру заңнамасы шетелдік тұлғаларға арнайы кемсітушілік орнатпайды. Шетелдіктер, азаматтығы жоқ адамдар және шетелдік заңды тұлғалар рұқсаттарды алу және хабарламалар жолдау барысында еліміздің азаматтарымен әрі заңды тұлғаларымен тең құқылы.
Бұл қағида Қазақстан Республикасының арнайы заңдарында немесе халықаралық шарттарында өзгеше шарттар тікелей белгіленбеген жағдайда толық қолданылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі