Акционерлік қоғамдар қаржыландыру тарту немесе қарыз жүктемесін реттеу мақсатында өз бағалы қағаздары мен өзге де ақшалай міндеттемелерін жай акцияларға айырбастай алады. Алайда бұл тетік автоматты түрде орындалмайды: ол үшін қоғам жарғысынан бастап, акциялар шегі мен инвесторларға қойылатын заң талаптары толық ескерілуі тиіс.
Қоғам үшін негізгі шарттар және акция көлемінің шегі
Компания айырбасталатын бағалы қағаздарды өз жарғысында арнайы норма көзделгенде ғана шығара алады. Егер бұл құқық құрылтай құжатында бекітілмесе, міндеттемелерді капиталға айналдыру мүмкін емес. Сондай-ақ заң акционерлік қоғам нысанындағы коммерциялық емес ұйымдарға айырбасталатын бағалы қағаз шығаруға тікелей тыйым салады.
Шығарылатын бағалы қағаздардың нақты шегі бар. Олардың көлемі қоғамның жарияланған және нақты орналастырылған акцияларының арасындағы айырмадан аспауы шарт. Айырбастаудың нақты шарттары, мерзімі мен тәртібі алдын ала әзірленетін бағалы қағаздар шығару проспектісінде көрсетіледі.
Айырбастауға негіз болатын құжаттар
Бағалы қағаздар мен кредиторлар алдындағы ақшалай міндеттемелерді жай акцияларға ауыстыру кез келген уақытта өздігінен жүрмейді. Бұл процесс заңда көзделген мына құжаттардың бірінің негізінде ғана жүзеге асырылады:
- қоғамның жай акцияларына айырбасталатын бағалы қағаздар шығару проспектісі;
- банктерге қатысты — уәкілетті органның реттеу режимін немесе реттеу құралдарын қолдану туралы ресми шешімі;
- оңалту рәсімі жүріп жатқан қоғамдар үшін — Қазақстанның оңалту және банкроттық туралы заңнамасына сай бекітілген оңалту жоспары.
Басымдықпен сатып алу құқығының ерекшелігі
Әдеттегідей акциялар орналастырылған кезде акционерлердің үлесін қорғайтын басым құқық мұндай айырбастау жағдайында шектеледі. Егер инвесторлар бұған дейін айырбасталатын бағалы қағаздарды орналастыру барысында басымдық құқығын қолданып үлгерсе, осы қағаздар проспект бойынша жай акцияға айналған сәтте оларға акцияларды басымдықпен сатып алу құқығы қайта берілмейді.
Сонымен бірге банкті қаржылық реттеу немесе қоғамды оңалту шаралары шеңберінде міндеттемелер акцияға айырбасталған кезде де акционерлерге басымдықпен сатып алу құқығы берілмейді. Бұл қарызды акцияға айырбастау процесінің жедел әрі кедергісіз орындалуына мүмкіндік береді.
Қатысушыларға қойылатын талаптар мен шектеулер
Айырбастау нәтижесінде жай акциялардың иесі атанатын тұлғалар салалық заңнамада сол қызмет түрін жүргізетін акционерлерге белгіленген барлық біліктілік немесе рұқсат талаптарына толық сай келуі тиіс. Егер уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгілі бір жағдайлар бойынша тыйым салынса, бағалы қағаздарды жай акцияларға айырбастауға жол берілмейді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі