Өнімді бөлу туралы келісімшарт (ӨБК) негізінде жер қойнауын бірлесіп пайдаланатын жай серіктестік қатысушылары үшін қосылған құн салығын (ҚҚС) есептеу мен тапсырудың ерекше тәртібі бекітілген. Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 507-бабына сәйкес, мұндай одақта салықтық есептілік екі жолдың бірімен: әрбір қатысушының өз үлесі бойынша дербес немесе бірыңғай оператор арқылы жиынтық түрде жүзеге асады.
Салықтық міндеттемені орындаудың қос тетігі
Өнімді бөлу туралы келісім шеңберінде жұмыс істейтін жер қойнауын пайдаланушылар ҚҚС бойынша салықтық нысандарды толтыру мен мемлекетке ұсыну тәсілін алдын ала таңдауы тиіс. Заңнама екі баламаны ұсынады:
- Үлестік тәсіл: жай серіктестікке қатысушы әрбір тарап өзіне тиесілі ҚҚС үлесі шегінде есептілікті жеке тапсырады;
- Оператор арқылы шоғырландыру тәсілі: егер келісімшарт талаптарында операторға осындай салықтық өкілеттік берілсе, бүкіл жоба қызметі бойынша міндеттемені оператор тұтас жиынтықтап орындайды.
Қатысушылар салықты өз бетінше тапсырғанда не ескеріледі?
Егер келісімшарт қатысушылары дербес есеп айырысу жолын таңдаса, әрбір жер қойнауын пайдаланушыға мынадай талаптар қойылады:
- тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу немесе өткізу кезінде шот-фактуралар Салық кодексінің 496-бабында белгіленген ережелерге сәйкес ресімделеді;
- ҚҚС бойынша декларация мен шот-фактуралар тізілімдерін әрбір қатысушы консорциумдағы өз үлесіне сәйкес жеке-дара өткізеді;
- есептелген, есепке жазылған, төленген немесе қайтарылған салық сомалары әр қатысушының жеке шотында бөлек көрсетіледі;
- бюджеттен қайтарылуға жататын ҚҚС-тың асып кету сомасы тиісті декларацияны тапсырған қатысушының өзіне қайтарылады;
- салықтық әкімшілендіру, оның ішінде хабарламалар, нұсқамалар немесе салықтық тексеру актілерін табыстау рәсімдері әрбір қатысушыға тікелей және жеке қолданылады.
Оператор арқылы орындалатын жиынтық міндеттеменің тәртібі
Өнімді бөлу туралы келісім бойынша салықтық өкілеттік бірыңғай операторға жүктелген жағдайда, бүкіл құжат айналымы мен жауапкершілік оператор төңірегіне топтасады:
- өткізу мен сатып алуға байланысты шот-фактуралар Салық кодексінің 50-тарауына сай жалпы тәртіппен, бірақ оператордың деректемелері көрсетіле отырып толтырылады;
- жобаның барлық қызметі бойынша ҚҚС декларациясы мен тізілімдерді оператор бірыңғай жиынтықтап тапсырады;
- есептелген, төленген және өзге де салық қозғалыстарының барлығы тікелей оператордың жеке шотында жүргізіледі әрі салықтың асып кету сомасы да операторға қайтарылады;
- салық органдарынан келетін хабарламалар, нұсқамалар мен тексеру актілері заңда белгіленген тәртіппен операторға табысталады. Ең басты құқықтық ерекшелік — осындай құжаттар операторға берілген кезде, олар келісімшарттың барлық қатысушысына ресми табыс етілді деп есептеледі.
Салықтық есепке алу саясатындағы тұрақтылық талабы
ҚҚС бойынша міндеттемені қалай орындау керек екенін таңдау құқығы консорциум мүшелеріне берілгенімен, оны өзгертуге қатаң шектеу қойылған. Таңдалған тәсіл жер қойнауын пайдаланушының салықтық есепке алу саясатында міндетті түрде нақты көрсетілуі шарт.
Заң талабына сай, бекітілген салықтық тәсіл өнімді бөлу туралы келісімнің қолданылу мерзімі толық аяқталғанға дейін өзгеріссіз қалуға тиіс. Сондықтан консорциум қатысушылары жобаны бастар кезде әкімшілендірудің ыңғайлылығы мен құқықтық тәуекелдерді жан-жақты бағалап, тиісті шешім қабылдауы қажет.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі