Кәсіпкерлікпен немесе арнайы бақылауды талап ететін қызметпен айналысқанда, рұқсат қағаздарын алу ережелері мен нақты талаптарды кім белгілейтінін білу маңызды. Қазақстанның рұқсат беру жүйесінде бұл міндет тікелей тиісті саладағы реттеуші мемлекеттік органдарға жүктелген. Олар қай мекеме лицензия беретінін анықтап қана қоймай, нақты бизнес саласындағы біліктілік өлшемдерін бекітеді.
Рұқсат пен лицензия талаптарын бекіту өкілеттігі
Реттеуші мемлекеттік органдар белгілі бір салада қызмет атқару үшін қандай құжаттар мен шарттар қажет екенін нормативтік құқықтық актілер арқылы айқындайды. Заң бойынша олардың құзыретіне мынадай негізгі бағыттар кіреді:
- Лицензиарларды және лицензия беру процесін келісетін мекемелерді анықтайтын акт жобаларын дайындау;
- Ойын бизнесі саласын қоспағанда, лицензияланатын қызмет түрлеріне қойылатын біліктілік талаптары мен оны растайтын құжаттар тізбесін бекіту;
- Екінші санаттағы рұқсаттарды беретін және келісетін органдарды белгілеу, оларға қойылатын талаптар мен құжаттар тізімін бекіту;
- Екінші санаттағы рұқсат алуға қажет өтініштердің және берілетін рұқсат құжаттарының үлгілік нысандарын бекіту;
- Рұқсат беру рәсімдерін орындау қағидалары мен тиісті қызметті жүзеге асырудың жалпы ережелерін әзірлеп, бекіту.
Аталған актілердің барлығы міндетті түрде рұқсаттар және хабарламалар саласындағы уәкілетті органмен, сондай-ақ цифрландыру саласындағы уәкілетті органмен алдын ала келісіледі. Бұл мемлекеттік қызметтердің бірыңғай цифрлық стандартқа сай болуын қамтамасыз етеді.
Кәсіпкерлер үшін ресми қорытынды алу мүмкіндігі
Тәжірибеде бизнес өкілдері көбінесе өздері атқаратын жаңа бағыттың немесе нақты бір операцияның лицензияға жататын-жатпайтынын нақты біле бермейді. «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Заңның 12-бабына сәйкес, жеке және заңды тұлғалар реттеуші органға ресми сауал жолдауға құқылы.
Реттеуші орган келіп түскен өтініш негізінде белгілі бір қызмет түрін жүзеге асыру үшін рұқсат алу қажет пе, әлде ондай талап жоқ па деген мәселе бойынша ресми қорытынды береді. Мұндай құжат күмәнді жағдайларда кәсіпкерді артық әкімшілік кедергілерден немесе рұқсатсыз қызмет істеу қаупінен қорғайтын нақты құқықтық құрал болып саналады.
Қаржы нарығы мен банк секторындағы ерекше тәртіп
Қаржы саласындағы және халықтан немесе ұйымдардан қаржы ресурстарын шоғырландыруға байланысты қызметті реттеуде жеке талаптар қолданылады. Бұл бағытта ережелерді жалпы салалық министрліктер емес, арнайы мекемелер бекітеді.
Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті орган мен Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі өз құзыреті шегінде лицензиялар мен екінші санаттағы рұқсаттардың нысандарын, біліктілік талаптарын, сондай-ақ хабарламаларды қабылдау тәртібін цифрландыру және рұқсаттар саласындағы уәкілетті органдармен келісе отырып дербес әзірлейді әрі бекітеді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі