Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (МЖӘ) аясында мемлекет пен бизнес арасындағы байланыс тең құқылы және ашық бәсекеге негізделуі тиіс. Алайда заңнама жекеше әріптесті айқындау рәсімдеріне кез келген үміткердің қатысуына жол бермейді. Белгілі бір қаржылық, құқықтық немесе мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда кәсіпкерлер конкурсқа, аукционға немесе тікелей келіссөздерге жіберілмейді.
Мүдделер қақтығысы және туыстық қатынастар
Шешім қабылдаудың әділдігіне күмән тудырмау үшін заң жеке байланыстарға қатаң шектеу қояды. Егер үміткер компания басшыларының немесе оның уәкілетті өкілінің жақын туыстары, жұбайы (зайыбы) не жекжаттары мынадай өкілеттікке ие болса, ол үміткер іріктеуге қатыса алмайды:
- жекеше әріптесті айқындау туралы шешім қабылдау құқығына ие болса;
- конкурсты, аукционды не тікелей келіссөздерді ұйымдастырушы тараптың өкілі болып табылса.
Бұл ереже лауазымды тұлғалардың өз өкілеттігін жеке мүддеге пайдалануына немесе белгілі бір қатысушыға артықшылық беруіне тосқауыл қояды.
Қаржылық жағдай мен сот орындаушылары алдындағы берешек
Мемлекеттік маңызы бар бастамаларды сенімді серіктестерге тапсыру үшін қатысушының қаржылық тұрақтылығы басты назарға алынады. Заң бойынша мына жағдайлар шектеу болып табылады:
- үміткердің баланстық құны негізгі құралдар құнының 10 пайызынан асатын мүлкіне тыйым салынған болса;
- атқарушылық құжаттар бойынша орындалмаған міндеттемелері болып, қатысушы борышкерлердің бірыңғай тізіліміне енгізілген болса;
- кәсіпкердің қаржы-шаруашылық қызметі Қазақстан Республикасының заңдарына немесе бейрезидент болған жағдайда өз мемлекетінің заңнамасына сәйкес тоқтатыла тұрған болса.
Мұндай жағдайдағы компаниялар МЖӘ жобасын дер кезінде және сапалы орындауға тәуекел тудыратын серіктес ретінде бағаланады.
Үлестес тұлғалардың бір конкурсқа қатысуына тыйым салу
Әділ бәсеке мен нақты бағаны қамтамасыз ету мақсатында үлестес тұлғаларға арналған нақты шектеу қарастырылған. Әлеуетті жекеше әріптес пен оның үлестес тұлғасының жекеше әріптесті айқындау жөніндегі бір ғана конкурсқа немесе аукционға қатар қатысуына тыйым салынады. Бұл бақылаудағы бірнеше компания арқылы бәсекелестік көрінісін қолдан жасауға жол бермейді.
Бұзушылықты кім және қашан тексереді?
Талаптардың орындалуын бақылау тек өтінім қабылдау кезеңімен шектелмейді. Конкурстық (аукциондық) комиссия, ұйымдастырушы, сондай-ақ уәкілетті мемлекеттік органдар осы шектеулердің бұзылуын мемлекеттік-жекешелік әріптестікті жоспарлау мен іске асырудың кез келген сатысында анықтауға құқылы. Сондықтан кәсіпкерлер құжат тапсырмас бұрын өздерінің қаржылық мәртебесін, атқарушылық өндірістерін және мүдделер тоғысын мұқият тексергені жөн.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі