Жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы келіспеушіліктерді шешудің негізгі сатысы — келісу комиссиясы. Қазақстанның Еңбек кодексіне сәйкес, жеке еңбек даулары сотқа жетпес бұрын алдымен осы комиссияда қаралуға тиіс. Егер мәселе шешілмесе немесе қабылданған шешім орындалмаса ғана тараптар сотқа жүгіне алады.
Келісу комиссиясына кімдер жүгінбейді?
Заңнама барлық жұмыскерлерге бірдей міндет қоймайды. Төмендегі санаттар келісу комиссиясын құрмай және оған жүгінбей-ақ дауды тікелей сот арқылы шеше алады:
- микрокәсіпкерлік субъектілерінің қызметкерлері;
- жұмыскерлер саны 15 адамнан аспайтын коммерциялық емес ұйымдардың қызметкерлері;
- үй жұмыскерлері;
- шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары мен өкілдіктерінің қызметкерлері;
- заңды тұлғаның жеке-дара немесе алқалы атқарушы органының басшылары мен мүшелері.
Сонымен бірге келісу комиссиясын құру туралы талап еңбек қатынастары арнайы заңдармен реттелетін мемлекеттік қызметшілерге, әскери қызметтегілерге, арнаулы мемлекеттік, құқық қорғау және азаматтық қорғау органдарының қызметкерлеріне жүрмейді.
Комиссия қалай жасақталады және қалай жұмыс істейді?
Келісу комиссиясы — жұмыс беруші мен жұмыскерлер өкілдерінің тең санынан тұрақты негізде құрылатын орган. Оның сандық құрамы, жұмыс регламенті, өкілеттік мерзімі және төраға мен хатшыны сайлау тәртібі ұжымдық шартта немесе тараптар арасындағы арнайы келісімде бекітіледі. Төраға кемінде екі жылда бір рет ротациялық негізде екі тараптан кезектесіп сайланады.
Комиссия мүшелері еңбек дауларын қарау, келіссөз жүргізу және пәтуаға келу дағдылары бойынша жыл сайын міндетті түрде оқудан өтуі қажет. Дауды қарау кезінде комиссия мүшелері жалақысы сақтала отырып, негізгі еңбек міндеттерін атқарудан босатылады.
Тараптардың келісімі бойынша дауды реттеуге тәуелсіз делдал тартылуы мүмкін. Ол үшін делдалдың жазбаша келісімі керек, ал оны шақыру туралы ұсынысты екінші тарап екі жұмыс күні ішінде қарауға міндетті. Сондай-ақ комиссия отырысын цифрлық технологиялар арқылы қашықтан өткізуге рұқсат етілген. Мұндай жағдайда қатысушылар ЭЦҚ немесе басқа да сәйкестендіру жүйелерімен расталып, отырыс жазбасын жұмыс беруші сақтауы тиіс.
Өтініш беру және істі қарау мерзімдері
Келісу комиссиясына берілген өтініш түскен күні міндетті түрде тіркеледі. Бұрын жұмыс істеген азаматтар өз мүддесін білдіруді кәсіподақ органдарына немесе сайланбалы өкілдерге тапсыра алады. Өтініш беруші дауды өзінің қатысуынсыз қарауға жазбаша рұқсат бермесе, мәселе оның немесе сенімді өкілінің қатысуымен өтеді. Шешім шыққанға дейін өтінішті жазбаша хабарлама арқылы қайтарып алу құқығы сақталады.
Дауды қарау мерзімдері нақты белгіленген:
- өтініш тіркелген күннен бастап 15 жұмыс күні ішінде қаралады;
- қабылданған шешімнің көшірмесі 3 жұмыс күні ішінде тараптарға табысталады;
- комиссия шешімі жазбаша, уәжді болуы және оған төраға мен хатшы қол қоюы шарт.
Отырысқа қос тараптан тең санды мүше қатысса ғана шешім заңды деп танылады. Дауыс беру кезінде әр мүшенің бір дауысы болады.
Сыбайлас жемқорлық туралы хабарлаған жұмыскерлердің құқығы
Егер ұйым басшылығына жемқорлық дерегі туралы хабарлаған немесе жемқорлыққа қарсы күреске жәрдемдескен жұмыскер жеке еңбек дауының тарабы болса, отырысқа сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат жөніндегі уәкілетті орган өкілі міндетті түрде шақырылады. Ұйым хабарлама мен құжаттарды отырысқа дейін кемінде үш жұмыс күні қалғанда жолдауға тиіс. Егер уәкілетті орган өкілі келмесе, комиссия істі оның қатысуынсыз қарай береді. Бұл ерекше тәртіп қызметкер ақпарат берген күннен бастап үш жыл бойы қолданылады.
Шешімді орындау және сотқа шағымдану
Жұмысқа қайта алу дауларынан бөлек, келісу комиссиясының шешімі ол белгілеген мерзімде, бірақ шешім шыққан күннен бастап бір айдан аспайтын мерзімде орындалуға тиіс. Егер шешімге сай жұмыс беруші сома төлеуі керек болса, ол қаражат келесі айдың жалақысы төленетін мерзімнен кешіктірілмей беріледі.
Дау комиссияда шешілмесе немесе қабылданған шешім көрсетілген уақытта орындалмаса, жұмыскер, бұрын жұмыс істеген адам немесе жұмыс беруші сотқа жүгінуге құқылы.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі