Қазақстанда кәсіпкерлікпен немесе белгілі бір қызмет түрімен айналысу үшін мемлекеттен рұқсат немесе лицензия алу қажет болатын жағдайлар жиі кездеседі. Мұндай құжаттарды беретін ведомстволардың өкілеттігі заңмен шектелген: олар өз қалауынша қосымша кедергі келтіре алмайды, бірақ белгіленген ережелердің толық орындалуын талап етуге міндетті. «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 13-бабында рұқсат беру органдарының құзыреті, олардың қандай әрекеттерге құқылы екені және қандай рәсімдерді орындауы тиіс екені нақты айқындалған.
Өтініш берушінің талаптарға сәйкестігін анықтау
Рұқсат беруші органның бірінші кезектегі міндеті — жүгінген азаматтың немесе заңды тұлғаның біліктілік немесе рұқсат беру талаптарына сай келетінін немесе келмейтінін белгілеу. Бұл кезеңде ұсынылған құжаттар мен мәліметтер жан-жақты тексеріледі.
Сонымен бірге, уәкілетті мекемелер қажет болған жағдайда өзге мемлекеттік органдарға ресми сауал жібере алады. Бұл сауал өтініш берушінің Қазақстан заңнамасына толық сәйкестігін растау және тиісті рұқсатты беруді өзара келісу мақсатында жолданады. Осылайша, бірнеше ведомствоның арасында құқықтық тексеру механизмі іске қосылады.
Лицензиялау және рұқсат беру рәсімдерін цифрлық форматта жүргізу
Мемлекеттік реттеу аясында лицензиялау мен рұқсат беру процестері көбіне электрондық жүйеге негізделген. Заң бойынша құзырлы органдар лицензиялауды немесе тиісті рұқсат рәсімдерін рұқсаттар мен хабарламалардың мемлекеттік цифрлық жүйесі арқылы оның жұмыс істеу қағидаларына сай жүзеге асыруға міндетті.
Бұл ретте уәкілетті органдар рұқсаттар мен хабарламалардың мемлекеттік цифрлық тізілімін тұрақты түрде жүргізеді. Алайда барлық мәлімет бұл тізілімге бірдей ашық кірмейді. Заң мынадай ерекше санаттарды цифрлық тізілімге енгізуден алып тастайды:
- мемлекеттік құпияларды және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпаратты;
- азаматтық және қызметтік қаруды, оның патрондарын сатып алуға арналған рұқсаттарды;
- азаматтық пиротехникалық заттар мен олар қолданылып жасалған бұйымдарды сатып алуға берілетін рұқсаттарды;
- еңбекші көшіп қонушыларға арналған рұқсаттарды.
Рұқсаттық бақылау және заңнамадағы өзге де өкілеттіктер
Рұқсат қағазын немесе лицензияны берумен органның жұмысы аяқталмайды. Заңның 13-бабына сәйкес, рұқсат беру органдары рұқсаттық бақылауды жүзеге асырады. Бұл талап құжат алған тұлғаның белгіленген шарттарды кейіннен де бұзбай, заң шеңберінде жұмыс істеуін қадағалауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, рұқсат беруші органдардың құзыретіне осы Заңда, басқа да заңдарда, Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті органның нормативтік актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктер жатады. Кәсіпкер үшін бұл өкілеттіктердің шегін білу өз құқығын қорғауға және мемлекеттік орган тарапынан негізсіз талап қойылған жағдайда заңға сүйенуге жол ашады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі