Қазақстанда белгілі бір қызмет түрлерін немесе нақты әрекеттерді жүзеге асыру мемлекеттік бақылау мен қадағалаудың арнайы сүзгісінен өтеді. «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңның 17-бабына сәйкес, жеке және заңды тұлғалар тиісті қызметті бастамас бұрын осы салада рұқсат беру және хабарлама жасау тәртібі қалай реттелгенін нақты білуге міндетті.
Қызметті бастар алдындағы міндетті қадамдар
Заңнама бойынша рұқсат беру немесе хабарлама жасау талабы бекітілген қызметті тиісті құжатсыз немесе хабарлаусыз бастауға да, жүргізуге де жол берілмейді. Бұл талаптың мәні мынада: кәсіпкер немесе азамат белгіленген жұмысты іс жүзінде қолға алғанға дейін рұқсат құжаты қолда бар әрі жарамды болуы тиіс. Егер қызмет түрі хабарлама жасау тетігіне жатқызылса, тиісті хабарлама жұмыс басталғанға дейін уәкілетті мемлекеттік органға міндетті түрде жолдануы шарт.
Бұл ережелерден заңнамада нақты белгіленген ерекше жағдайлар ғана тыс қалады. Атап айтқанда, заңның 18-бабы 5-тармағының бірінші бөлігінде және 28-бабының 2-тармағында көзделген жағдайларға жалпы рұқсат алу немесе хабарлама жіберу талабы қолданылмайды.
Жаңа талап енгізілсе, қолданыстағы қызмет қалай жалғасады?
Құқықтық тәжірибеде жиі кездесетін жайт — белгілі бір салада бұрын рұқсат немесе хабарлама талап етілмей, кейіннен жаңа норманың қабылдануы. Заң бұл мәселені нақты шешкен: егер қызмет бұған дейін еркін жүзеге асырылып келген болса да, мемлекет оған рұқсат беру немесе хабарлама жасау тәртібін енгізген сәттен бастап жұмысты бұрынғыша жалғастыруға болмайды.
Кәсіпкерлік субъектісі немесе жеке тұлға өз қызметін тоқтатпай, әрі қарай заңды жалғастыру үшін жаңа ережеге сай тиісті рұқсатты алуға немесе мемлекеттік органға хабарлама жіберуге міндетті.
Бақылау тетігінің негізгі мақсаты мен рәсімдері
Мемлекет белгілі бір қызметке рұқсат не хабарлама жүйесін ойдан шығармайды. Мұндай талаптар тек қызметтің немесе әрекеттің қауіптілік деңгейіне қарай, келесі маңызды құндылықтарды қорғау үшін бекітіледі:
- адамдардың өмірі мен денсаулығын сақтау;
- қоршаған ортаны қорғау;
- меншік құқығын қорғау;
- ұлттық қауіпсіздік пен құқық тәртібін қамтамасыз ету.
Қазақстанда қолданылатын рұқсаттар мен хабарламалардың толық әрі түпкілікті тізбесі аталған заңның 1, 2 және 3-қосымшаларында айқындалған. Бұл қосымшалардан тыс рұқсат беру талаптарын өз бетінше кеңейтуге жол берілмейді.
Сонымен бірге, рұқсаттарды беру, ұзарту, қайта ресімдеу және қайта бастау рәсімдері мемлекеттік көрсетілетін қызметтер қатарына жатады. Сондықтан бұл процестер «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заң нормаларымен қатар, оған қайшы келмейтін бөлігінде мемлекеттік қызмет көрсету заңнамасына сай жүзеге асырылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі