Кәсіпкерлік қызметті бастау немесе белгілі бір салаларда жұмыс істеу тікелей рұқсат алу мен мемлекеттік органдарға хабарлама жолдау тәртібіне байланысты. Қазақстан Республикасының рұқсаттар және хабарламалар туралы заңнамасы осы қатынастарды реттейтін біртұтас құқықтық жүйені құрайды. Бұл жүйе белгілі бір қағидаларға, нақты иерархияға және халықаралық құқық талаптарына сүйенеді.
Заңнама жүйесі және оның құрылымы
Рұқсат беру және хабарлама қабылдау саласындағы заңнамалық база бір ғана құжатпен шектелмейді. Заңнаманың негізі мынадай нормативтік деңгейлерден тұрады:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы — заңнамалық жүйенің іргетасы болып табылады және барлық нормалар оның қағидаттарына сай келуге тиіс;
- «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы — рұқсат беру мен хабарлама жүйесінің басты талаптарын, тәртібі мен шеңберін айқындайтын негізгі салалық акт;
- Өзге де нормативтік құқықтық актілер — заң ережелерін нақтылайтын және жүзеге асыру тетіктерін бекітетін құжаттар.
Практика жүзінде бұл кез келген белгіленетін талап немесе тәртіп Конституцияға және негізгі Заң нормаларына қайшы келмеуі керек дегенді білдіреді.
Халықаралық шарттардың басымдығы
Заңнамада мемлекеттік реттеу мен ұлттық ережелерден бөлек, халықаралық құқық нормаларына айрықша мән берілген. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта ұлттық заңда көзделгеннен өзгеше қағидалар белгіленген болса, онда тікелей сол халықаралық шарттың қағидалары қолданылады.
Бұл ереже халықаралық экономикалық ынтымақтастық пен сыртқы сауда субъектілері үшін өте маңызды. Егер қандай да бір рұқсат беру рәсімі бойынша Қазақстан ратификациялаған халықаралық келісім мен ішкі заң арасында өзгешеліктер туындаса, құқық қолдану тәжірибесінде халықаралық шарттың талаптары үстемдікке ие болады.
Құқық қолдануда нені ескеру қажет?
Рұқсаттар мен хабарламалар бойынша заң талаптарын орындау кезінде тек салалық ережелерді ғана емес, заңнамалық актілердің бағыныстылық сатысын да назарда ұстаған жөн. Заңға қайшы келетін өзге актілердің талаптарына немесе халықаралық деңгейде бекітілген жеңілдіктер мен ерекшеліктерге қатысты дау туындаған жағдайда, аталған нормалар иерархиясы шешуші рөл атқарады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі