Көлік иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарты жүргізушіні жолдағы күтпеген қаржылық шығындардан қорғайды. Алайда бұл сақтандыру полисі тек төлем кепілі ғана емес, заңмен бекітілген нақты құқықтар мен қатаң міндеттердің жиынтығы саналады. Бұл ережелерді дұрыс білмеу төлемнен қағылуға немесе күтпеген дауға әкелуі мүмкін.
Сақтанушы мен сақтандырылушы қандай құқықтарға ие?
Міндетті сақтандыру шартын жасасқан тұлға ең алдымен сақтандыру ұйымынан сақтандыру талаптарын, өз құқықтары мен міндеттерін егжей-тегжейлі түсіндіруді талап етуге толық құқылы. Сонымен бірге жүргізуші бірыңғай дерекқорды жүргізетін ұйымнан сақтандыру шарты мен орын алған көлік оқиғасы бойынша деректердің бар-жоғы туралы ресми ақпарат сұрата алады.
Жол апаты болған жағдайда сақтанушы келесі шешімдерді қадағалай алады:
- келтірілген зиян көлемін анықтау және сақтандыру төлемін есептеу нәтижелерімен (оның ішінде компанияның интернет-ресурсы арқылы) тікелей танысу;
- шарттан туындайтын даулы мәселелер бойынша сақтандырушыға, сақтандыру омбудсманына немесе сотқа жүгіну;
- сақтандыру омбудсманына өтініш пен тиісті құжаттарды тікелей немесе сақтандыру компаниясы арқылы (соның ішінде онлайн тәсілмен) жолдау;
- заңда көзделген ретпен тиесілі сақтандыру төлемін алу.
Сонымен бірге міндетті сақтандыру шартын мерзімінен бұрын тоқтату құқығы тек сақтанушыға тиесілі екенін ескерген жөн.
Шарт жасасу және рәсімдеу кезіндегі міндеттер
Сақтанушы полис рәсімдеу барысында өзі, көлік құралы және полиске енгізілетін әрбір жүргізуші туралы шынайы ақпарат ұсынуы қажет. Бұған көлікті маусымдық пайдалану, ел аумағына уақытша кіру, қосарланған сақтандыру жағдайлары мен сыйлықақы көлемін азайтуға негіз болатын жеңілдіктер жайлы мәліметтер кіреді. Барлық ақпарат растайтын құжаттардың көшірмелерімен бекітілуге және белгіленген сақтандыру жарнасы шартта көрсетілген мерзімде толық төленуге тиіс.
Жол оқиғасы кезіндегі шұғыл талаптар мен мерзімдер
Көлік оқиғасы орын алған сәтте заң бойынша нақты іс-қимыл алгоритмі іске қосылады. Бұл талаптарды сақтамау сақтандырушының төлемнен бас тартуына немесе кейіннен регрестік талап қоюына себеп болуы мүмкін.
Жол апаты кезінде келесі әрекеттер орындалуы шарт:
- Компанияға хабарлау: көлік оқиғасы туралы өзіне белгілі болған кезден бастап дереу, бірақ бес жұмыс күнінен кешіктірмей сақтандыру ұйымына жазбаша (қолма-қол немесе цифрлық тәсілмен) хабар беру қажет. Егер бұл әрекетті дер кезінде орындауға дәлелді кедергілер болса, олар міндетті түрде ресми құжатпен расталуы керек;
- Деректерді ашу: зардап шеккен тарапқа және жол қауіпсіздігіне жауапты орган қызметкерлеріне сақтандыру компаниясының атауын хабарлау;
- Шығынды азайту шаралары: апат орнында зардап шеккендерге алғашқы көмек көрсетіп, мүлікті құтқаруға қолдан келер барлық ақылға қонымды амалды қолдану;
- Тиісті органдарды шақыру: оқиға сипатына қарай полицияға, өрт сөндіру қызметіне немесе жедел жәрдемге дереу мәлімет беру;
- Медициналық куәландыру: уәкілетті лауазымды тұлғадан жазбаша жолдама алған кезден бастап, кідіріссіз, бірақ екі сағаттан кешіктірмей мас күйін және тыйым салынған заттарды тұтыну фактісін анықтау үшін куәландырудан өту.
Заңда көзделгендей, жәбірленушілерге компанияны хабарлау, алғашқы көмек көрсету, шұғыл қызметтерге мәлімдеу және екі сағаттық куәландырудан өту міндеттері оқиға сәтінде көлікті тікелей жүргізіп отырған тұлғаға жүктеледі.
Бұдан бөлек, сақтанушы сақтандыру жағдайының туындауына кінәлі болған тұлғаға кейіннен кері талап қою құқығының сақтандырушыға өтуін қамтамасыз етуге міндетті.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі