Қарыз жүктемесін реттеу және төлем қабілетсіздігіне тап болған кәсіпкерлер мен ұйымдардың мәселесін шешу арнайы құқықтық шеңберде жүзеге асады. Мұндай қатынастарды реттейтін нормалар біртұтас иерархияға бағынады: ең жоғарғы бастаудан бастап салалық заңдар мен халықаралық келісімдерге дейін нақты басымдық тәртібі белгіленген.
Оңалту және банкроттық саласындағы нормативтік негіз
Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамасы ең алдымен ел Конституциясына негізделеді. Бұл кез келген борышкерлік немесе оңалту рәсімі кезінде адам мен азаматтың конституциялық құқықтары, меншікке қол сұғылмаушылық кепілдігі және сот арқылы қорғану құқығы бұзылмауы тиіс дегенді білдіреді.
Конституциялық нормалардан кейін негізгі жүктеме «Оңалту және банкроттық туралы» арнайы Заңға түседі. Сонымен қатар, бұл сала осы Заңға қайшы келмейтін өзге де нормативтік құқықтық актілердің талаптарына сүйенеді. Қарызды қайта құрылымдау, борышкердің қаржылық жағдайын сауықтыру немесе оны тарату кезіндегі құқықтық шешімдер тек осы нормалар аясында қабылдануы міндетті.
Халықаралық шарттардың құқықтық басымдығы
Шетелдік серіктестермен немесе трансшекаралық міндеттемелермен жұмыс істейтін борышкерлер мен кредиторлар үшін заңнамадағы халықаралық нормалардың орны ерекше. Заң тікелей бекіткендей, егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта ұлттық заңнан өзгеше қағидалар қарастырылған болса, онда халықаралық шарттың қағидалары қолданылады.
Бұл ереже құқықтық коллизия, яғни ішкі заң мен ратификацияланған халықаралық келісім арасында қайшылық туындаған сәтте нақты шешім береді. Құқық қолданушы орган мен сот осындай жағдайда халықаралық құжаттың үстемдігін мойындайды.
Құқықтық тәуекелдер мен практикалық мәні
Оңалту немесе банкроттық рәсіміне қатысушы тараптар үшін нормалар басымдығын білу даулы жағдайда дұрыс стратегия құруға мүмкіндік береді:
- Ішкі нормативтік актілердің арнайы Заңға қайшы келмеуін қадағалау;
- Трансшекаралық сипаттағы міндеттемелер болса, Қазақстан ратификациялаған халықаралық келісімдердің нормаларын алдын ала зерделеу;
- Кез келген рәсімде Конституциямен кепілдендірілген базалық құқықтардың сақталуына сүйену.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі