Қазақстанда мемлекеттен преференция немесе қолдау алған инвестор үшін инвестициялық келісімшарт талаптарын орындау — басты заңды жауапкершілік. Егер жоба жоспар бойынша жүзеге аспаса немесе шарт мерзімінен бұрын тоқтатылса, бизнеске салықтық жеңілдіктер мен мемлекеттік көмекті бюджетке толық көлемінде қайтаруға тура келеді.
Инвестициялық келісімшартты бұзу жағдайлары мен оның құқықтық тетіктері Қазақстан Республикасының Кәсіпкерлік кодексінің 295-бабында нақты белгіленген. Мұндай қадамның артында елеулі қаржылық міндеттемелер тұрғандықтан, кәсіпкер шартты тоқтатудың барлық заңды салдарын алдын ала бағамдауы тиіс.
Инвестициялық келісімшарт қалай тоқтатылады?
Инвестициялық преференциялардың қолданылуы келісімшарттың мерзімі аяқталған кезде толық тоқтатылады. Алайда тараптар осы мерзім өткенге дейін де ынтымақтастықты үзе алады.
Заңнама бойынша келісімшарттың қолданылуын мерзімінен бұрын тоқтатудың екі жолы бар:
- тараптардың өзара келісімі бойынша;
- тараптардың бірінің бастамасымен, яғни біржақты тәртіппен.
Уәкілетті орган келісімшартты қашан біржақты бұза алады?
Мемлекеттік орган инвестор өз міндеттемелерін орындамаған немесе тиісінше орындамаған жағдайда шартты біржақты тәртіппен тоқтатуға құқылы. Бұл шара инвестор келісімшартқа өзгерістер енгізу үшін жобаның одан әрі іске асырылу мүмкіндіктерін негіздейтін тиісті құжаттарды ұсынбаған кезде қолданылады.
Бұл ретте белгіленген рәсімдік мерзім сақталады: инвестициялар жөніндегі уәкілетті орган инвесторға арнайы хабарлама жібереді. Шарт хабарлама жіберілген күннен бастап үш ай өткен соң біржақты тәртіппен мерзімінен бұрын бұзылады. Бұл уақыт кәсіпкер үшін құжаттарды реттеуге берілетін мүмкіндік саналады.
Бюджетке төленетін салықтар мен баждар
Инвестициялық келісімшарт қандай негізде бұзылса да, жеңілдіктерді қайтару міндеті туындайды. Инвестордың өз бастамасы бойынша, мемлекеттік органның шешімімен немесе тараптардың өзара келісімімен тоқтатылғанына қарамастан, заңды тұлға бірдей қаржылық жүктемені көтереді.
Келісімшарт жасасқан заңды тұлға бұрын берілген инвестициялық преференциялардың нәтижесінде бюджетке төленбей қалған салықтар мен кедендік баждардың барлық сомасын толық төлеуге міндетті.
Мемлекеттік грант пен субсидияны қайтару
Инвестициялық жоба аясында қаржылық немесе мүліктік қолдау алған компаниялар үшін шарттың бұзылуы қосымша міндеттемелер жүктейді:
- Мемлекеттік заттай грант: келісімшарт бұзылған кезде грант ретінде алынған мүлік заттай қайтарылады. Егер бұл мүмкін болмаса немесе шартта өзгеше қаралса, мүліктің берілген күнгі бастапқы құны өтеледі. Заң бойынша заттай грантты қайтару уәкілетті органның келісімшартты тоқтату туралы шешімі қабылданған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде орындалуы шарт.
- Инвестициялық субсидия: келісімшарт бұзылған жағдайда, мемлекеттен төленген инвестициялық субсидия сомасы толық көлемде бюджетке қайтарылады.
Инвестициялық жобаны тоқтату туралы шешім қабылдамас бұрын, кәсіпкер қаржылық шығындарды есептеп, шарттық міндеттемелерді реттеу мүмкіндіктерін барынша пайдаланғаны абзал.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі