Мемлекет меншігіндегі бос жер учаскесін иелену немесе пайдалану құқығын алу оның сұралып отырған нысаналы мақсатына тікелей байланысты. Заңнама бойынша жер телімін бөлу барысында өтініш берушінің қалауы ғана емес, жердің орналасқан аумағы, инфрақұрылымдық дайындығы және мемлекет белгілеген қатаң шектеулер шешуші рөл атқарады.
Жер кодексінің 44-бабына сәйкес, мемлекеттік меншіктегі және өзгеге пайдалануға берілмеген жерлерді облыстардың, қалалар мен аудандардың жергілікті атқарушы органдары және ауыл, кент әкімдері өз құзыреті шегінде тағайындайды.
Жеке тұрғын үй құрылысына жер алу талаптары
Жеке тұрғын үй салуға (ЖТҚ) арналған жер учаскелерін берудің өзіндік қатаң тәртібі бар. Заң талабы бойынша бұндай жерлер тек сумен және электр желілерімен қамтамасыз етілген алаңдардан ғана бөлінеді. Ал орталықтандырылған су құбыры жоқ елді мекендерде электрмен жабдықтау желісінің болуы міндетті шарт болып саналады.
Азаматтардың баспана салуға арналған өтініштері міндетті түрде арнаулы есепке (кезекке) қойылады. Мемлекет тарапынан жер телімін тегін алу кезінде азаматқа бұған дейін ЖТҚ үшін жер берілген-берілмегені Мемлекеттік корпорация мәліметтері арқылы арнайы тексеріледі. Сонымен қатар:
- Өтініштер алаңдардың инфрақұрылымдық дайындығына қарай немесе пайдалануға болатын бос аумақтар аясында қанағаттандырылады;
- Әкімдіктер жер алу кезектілігі мен дайын алаңдар туралы мәліметті тоқсанына кемінде бір рет ақпараттық стендтерде немесе бұқаралық ақпарат құралдарында жариялап отыруға міндетті;
- Азаматтарды арнаулы есепке қоймай жеке тұрғын үй құрылысы үшін жер беруге заң жүзінде үзілді-кесілді тыйым салынған.
Кәсіпкерлік пен арнайы нысандарға жер беру ерекшеліктері
Шағын және әлеуметтік кәсіпкерлік субъектілері үшін заңнамалық жеңілдік қарастырылған. Олардың айналысатын қызмет түріне қарамастан, бөлінетін жер учаскесінің нысаналы мақсаты бірден ғимараттар мен құрылысжайларды салу және оларға қызмет көрсету ретінде бекітіледі.
Өзге арнайы мақсаттағы нысандар үшін қосымша келісімдер мен шешімдер талап етіледі:
- Мұнай-газ көлік инфрақұрылымы нысандары үшін жер таңдау актісі мен жерге орналастыру жобасы магистральдық құбыржол саласындағы уәкілетті органмен келісілуі шарт;
- Автогаз құю станциялары үшін жер бөлу немесе оның нысаналы мақсатын өзгерту газ және газбен жабдықтау заңнамасындағы талаптар негізінде іске асады;
- Ғибадат үйлерін салуға жер телімі облыс немесе республикалық маңызы бар қала әкімдігінің арнайы шешімі болған кезде ғана беріледі;
- Елді мекен ішіндегі құрылыстар мен байланыс антенналарына арналған діңгектерді орнату Жер кодексінің тиісті 44-1 және 44-2-баптарындағы арнайы рәсімдерге бағынады.
Мүлікті көшіру және шығындарды өтеу міндеті
Егер таңдалған аумақта өзге біреудің бұзылуға немесе көшірілуге тиіс тұрғын үйі, инженерлік желілері, өзге де құрылыстары немесе жасыл екпелері болса, барлық келісу шараларын өтініш беруші өз мойнына алады. Мұндай жағдайда құрылыс салушы әрбір меншік иесімен шығындарды өтеу туралы шарт жасасып, құжатты өтінішке тіркеуге тиіс. Ол келісімшартта нысандарды көшірудің нақты мерзімі мен келтірілген барлық шығынды толық өтеу міндеттемесі көрсетіледі.
Қандай жерлерді пайдалануға шектеу қойылған?
Заң табиғи ресурстар мен су қорын сақтау мақсатында нақты тыйымдар мен шектеулерді бекіткен. Ең алдымен, су айдындарының жағалау жиегінен бес жүз метр шегіндегі жерлерді беру су қорғау аймақтары мен белдеулерінің нақты шекаралары мен режимі айқындалғаннан кейін ғана мүмкін болады. Бассейндік инспекцияның келісімімен заңда тыйым салынбаған мақсатта берілген учаскелердің нысаналы мақсатын кейіннен өзгертуге болмайды.
Сонымен бірге мемлекет бағалы ауыл шаруашылығы жерлерін басқа мақсаттарға беруге толық тыйым салады. Бұл қатарға егістіктер, тыңайған жерлер, көпжылдық екпелер егілген алқаптар және аквашаруашылыққа арналған суармалы жер түрлері кіреді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі