Мемлекеттік-жекешелік әріптестік (МЖӘ) тетігі арқылы мемлекеттік маңызы бар бастамаларды іске асыруда жеке сектор өкілінің әлеуеті шешуші рөл атқарады. Осыған байланысты кез келген жобаға қатысу үшін бизнес алдымен біліктілік іріктеу кезеңінен өтуі тиіс. Бұл рәсім үміткердің бекітілген талаптарға қаншалықты сай екенін ресми түрде анықтайды.
Біліктілік іріктеу не үшін жүргізіледі?
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік-жекешелік әріптестік туралы» Заңының 34-бабына сәйкес, біліктілік іріктеу әлеуетті жекеше әріптестің белгіленген біліктілік талаптарына сәйкестігін тексеру және нақты айқындау мақсатында өткізіледі. Бұл саты мемлекет пен қоғам үшін тәуекелдерді барынша азайтып, жауапты әрі сенімді серіктесті анықтауға бағытталған құқықтық сүзгі болып табылады.
МЖӘ аясындағы міндеттемелер көбінесе ұзақ мерзімді және күрделі сипатқа ие болғандықтан, тиісті дайындығы немесе әлеуеті жеткіліксіз тараптардың іріктеуге қатысуына заңдық шектеу қойылады.
Рәсімді кім және қалай ұйымдастырады?
Заң талабы бойынша біліктілік іріктеуді тікелей жоба бойынша конкурсты (аукционды) немесе тікелей келіссөздерді ұйымдастырушы жүргізеді. Іріктеу процесі өз бетінше емес, қатаң белгіленген нормативтік тәртіппен атқарылады.
Бұл ретте ұйымдастырушылар мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган бекітетін мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын жоспарлау және іске асыру қағидаларын басшылыққа алуға міндетті. Аталған норма 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 399-VI Заңымен енгізілген өзгерістермен бекітілген.
Іріктеуден өтудің құқықтық салдары
Әлеуетті жекеше әріптес үшін біліктілік іріктеу кезеңінен сәтті өту — жобаға толыққанды қатысудың басты шарты. Заңның 34-бабының 3-тармағына сәйкес:
- іріктеуден сәтті өткен үміткер жекеше әріптесті айқындау жөніндегі конкурсқа (аукционға) немесе тікелей келіссөздерге қатысушы мәртебесін алады;
- бұл мәртебе бизнес субъектісіне жоба шарттары бойынша нақты ұсыныстар беруге және түпкілікті келісімшарт жасасу құқығы үшін күресуге заңды мүмкіндік береді.
Тиісінше, біліктілік талаптарына сәйкестігін дәлелдей алмаған әлеуетті серіктес ары қарайғы конкурс немесе келіссөз процестеріне жіберілмейді. Сондықтан МЖӘ бастамаларына қатысуды көздейтін кәсіпкерлер алдын ала орталық уәкілетті орган бекіткен қағидалар шеңберінде өз мүмкіндіктерін бағалап, құжаттарын талапқа сай дайындағаны абзал.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі