Акционерлік қоғамда шешім қабылдау мен басқару тізгінін ұстаудың негізгі тетігі — акционерлердің жалпы жиналысында дауыс беру. Бұл рәсім корпоративтік бақылау мен қатысушылардың мүддесін қорғайтын негізгі құрал саналады. Қазақстанның акционерлік қоғамдар туралы заңнамасында дауыстарды есептеу мен жиналыс өткізудің нақты қағидаттары мен ерекшеліктері бекітілген.
«Бір акция — бір дауыс» қағидаты және заңды ерекшеліктер
Жалпы жиналыста шешім қабылдау кезіндегі басты ереже — «бір акция — бір дауыс» қағидаты. Дегенмен заң осы жалпы тәртіпке бағынбайтын үш нақты жағдайды анықтап берген:
- Қазақстан Республикасының заң актілерінде көзделген жағдайларда бір акционерге тиесілі акциялар бойынша дауыстардың ең көп санына шектеу қойылуы мүмкін;
- Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау кезінде дауыс беру кумулятивтік әдіспен жүргізіледі;
- Жиналысты өткізудің рәсімдік мәселелері талқыланғанда, дауыс беру құқығы бар әрбір тұлғаға акция санына қарамастан бір ғана дауыс беріледі.
Рәсімдік мәселелер бойынша әр қатысушыға бір ғана дауыс берілуі жиналыстың техникалық тұрғыда созылып кетпеуін және ұйымдастыру талаптарының әділ шешілуін қамтамасыз етеді.
Директорлар кеңесін сайлаудағы кумулятивтік тәсіл
Директорлар кеңесінің құрамын жасақтауда кумулятивтік дауыс беру әдісі қолданылады. Бұл жүйе ірі емес акционерлерге басқару органына өз өкілін ұсынып, өткізуге мүмкіндік береді.
Мұндай дауыс беру кезінде акционер өзіне тиесілі барлық дауысты директорлар кеңесінің мүшелігіне ұсынылған жалғыз кандидатқа толық бере алады немесе қолда бар дауыстарын бірнеше кандидат арасында бөліп тарата алады. Нәтижесінде жиынтық бойынша ең көп дауыс жинаған кандидаттар директорлар кеңесіне сайланды деп танылады.
Жасырын дауыс беруге арналған бюллетеньдер
Акционерлер жеке қатысу тәртібімен өтетін жалпы жиналыста жасырын дауыс беру туралы шешім қабылдаса, бюллетень әрбір жеке мәселе бойынша бөлек дайындалады. Заң талабына сай, қатысып жасырын дауыс беру бюллетенінде мынадай міндетті деректер көрсетілуге тиіс:
- мәселенің ресми тұжырымдалуы немесе оның күн тәртібіндегі рет нөмірі;
- «жақтайды», «қарсы», «қалыс қалды» деген таңдау нұсқалары немесе қоғам органының әрбір кандидаты бойынша жеке дауыс беру жолдары;
- акционерге тиесілі дауыстар саны.
Әдеттегі жағдайда акционер жасырын дауыс беру бюллетеніне қол қоймайды. Алайда акционер бюллетеньге өзі қол қоюға тілек білдірсе, соның ішінде өзіне тиесілі акцияларды заңға сәйкес қоғамның кері сатып алуын талап ету мақсаты туындаған кезде қол қоюына жол беріледі.
Дауыстарды есептеу кезінде бюллетеньде белгіленген дауыс беру тәртібі бұзылмаған және қаралып отырған мәселе бойынша тек бір ғана ықтимал нұсқасы қалдырылған құжаттар ғана есепке алынады. Бірнеше нұсқа бірдей белгіленсе немесе тәртіп сақталмаса, мұндай дауыс жарамсыз деп танылады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі