Қазақстанда жер қойнауын пайдаланушылар роялти мен өнімді бөлу бойынша мемлекет үлесін кей жағдайда ақшалай емес, өндірілген пайдалы қазба түрінде өтей алады. Салық кодексінің 818-бабына сәйкес, салықтық міндеттемені заттай нысанда орындау кез келген кәсіпорынға емес, келісімшартында нақты ескерілген және Үкімет тиісті шешім қабылдаған ретте ғана толық, ішінара немесе уақытша қолданылады.
Заттай төлемге көшудің негізгі шарттары
Салықтық міндеттемені ақшалай нысаннан өнім түрінде беруге ауыстыру үшін бір мезгілде екі шарт орындалуға тиіс:
- Кодекстің 755-бабында көрсетілген өнімді бөлу туралы келісімдерде немесе ел Президенті бекіткен жер қойнауын пайдалану келісімшартында роялти немесе мемлекет үлесі есебіне пайдалы қазбаларды беру көзделуі қажет;
- Жер қойнауын пайдаланушы берген пайдалы қазбаларды мемлекет атынан қабылдап алатын тұлға немесе мекеме Үкімет шешімімен алдын ала айқындалуы керек.
Бұл шарттар толық орындалғанда, жер қойнауын пайдаланушы келісімшартта бекітілген тәртіппен және мерзімде шикізатты мемлекет өкіліне өткізеді.
Пайдалы қазбаларды өткізу және төлемдерді аудару
Мемлекет атынан алушы шикізатты өзі дербес немесе уәкілетті тұлға арқылы нарыққа өткізеді. Бұл ретте трансферттік баға белгілеу заңнамасының сақталуы талап етіледі. Сонымен қатар заң өнімді сату кезінде заңдылық, ашықтық, әділдік, барынша көп пайда алу және шығыстарды барынша азайту қағидаттарын сақтауды міндеттейді.
Өткізуден түскен табыстан өтелетін шығыстар шегеріліп, Үкімет белгілеген тәртіппен ағымдағы төлемдер бюджетке жолданады. Мемлекет атынан алушы бұл қызмет бойынша корпоративтік табыс салығы (КТС) мен қосылған құн салығы (ҚҚС) декларацияларын тапсырмайды. Төлем құжаттарында мемлекет атынан алушының атауы мен сәйкестендіру нөмірі нақты көрсетіледі.
Есептілік мерзімдері және салықтық кезең
Заңнама бойынша екі тарапқа екі түрлі салықтық кезең мен мерзім бекітілген:
- Жер қойнауын пайдаланушы үшін салықтық кезең — күнтізбелік тоқсан. Ол міндеттемені заттай орындау декларациясын тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-інен кешіктірмей тіркелген салық органына тапсырады.
- Мемлекет атынан алушы үшін салықтық кезең — күнтізбелік жыл. Алайда ол тоқсан сайынғы ағымдағы төлемдердің есеп-қисабын келесі екінші айдың 15-іне дейін өткізіп, төлемді 25-інен кешіктірмей бюджетке аударады.
Мемлекет атынан алушы жылдық декларацияны есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызына дейін тапсырады. Осы мерзім өткен соң күнтізбелік он күн ішінде өнімді сатудан түскен қаражатты келісімшартта бекітілген валютамен бюджетке толық аударуға тиіс.
Міндеттеме орындалмаған жағдайдағы бағалау
Егер тараптар міндеттемені мерзімінде орындамаса, өнімнің физикалық көлемі ақшалай мәнге көшіріледі. Жер қойнауын пайдаланушы үшін бұл беруге жататын және нақты берілген өнім айырмасы ретінде шартты бағалармен айқындалады. Ал мемлекет өкілі үшін өткізілуге тиіс және іс жүзінде сатылған өнім айырмасы нақты орташа өлшемді бағамен, бірақ шартты бағадан төмен емес құнмен есептеледі.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі