Қазақстанда капитал қозғалысын қадағалау және қаржылық ашықтықты сақтау мақсатында белгілі бір ұйымдарға есеп беру міндеті жүктеледі. Елде қызмет атқаратын шетелдік құрылымдар мен арнайы юрисдикция қатысушылары өздері жүргізген мәмілелер бойынша реттеуші органға мәлімет беруге тиіс.
«Валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы» заңның 17-бабына сәйкес, валюталық операцияларды мониторингтеу үшін ақпарат ұсыну талабы нақты субъектілерге бағытталған. Олардың қатарына ұзақ мерзімді шетелдік бөлімшелер мен халықаралық қаржы орталығының қатысушылары енеді.
Шетелдік қаржылық емес ұйымдардың филиалдары мен өкілдіктері
Ел аумағында бір жылдан астам уақыт бойы қызметін жүзеге асырып келе жатқан шетелдік қаржылық емес ұйымдардың филиалдары немесе өкілдіктері Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне есеп беруге міндетті. Бұл талап олардың резиденттермен және бейрезиденттермен жасаған барлық операцияларына қатысты қолданылады.
Ақпарат есеп түрінде, сондай-ақ Ұлттық Банктің тікелей сұрау салуы негізінде ұсынылады. Аталған филиалдар мен өкілдіктердің есеп беру процесі арнайы қағидалармен реттеледі. Атап айтқанда, тиісті ережелер мынадай жайттарды белгілейді:
- есептердің нақты нысандары мен оларды тапсыру мерзімдері;
- есеп беру міндеті туындайтын қызмет түрлерінің тізбесі;
- ақпаратты ресми ұсынудың жалпы тәртібі.
«Астана» халықаралық қаржы орталығы қатысушыларының міндеті
«Астана» халықаралық қаржы орталығы (АХҚО) аумағындағы валюталық операцияларды мониторингтеу тетігі өзгеше құрылған. Орталық қатысушыларының валюталық мәмілелер бойынша мәлімет беру талаптары Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен келісіле отырып, тікелей АХҚО актілерінде бекітіледі.
Сонымен бірге осы актілер арқылы АХҚО органдары мен Ұлттық Банк арасындағы өзара ақпарат алмасу және іс-қимыл жасау тәртібі де айқындалады. Бұл орталық шеңберіндегі қаржылық қозғалыстың ұлттық бақылау жүйесімен үйлесімді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Практикалық маңызы және бақылау талаптары
Шетелдік құрылымдар бір жылдық қызмет мерзімі өткеннен кейін Ұлттық Банктің нормативтік актілерінде көрсетілген нысандар мен мерзімдерді назарда ұстауы қажет. Себебі валюталық бақылау шеңберіндегі есептілікті уақтылы немесе дұрыс тапсырмау тәуекелі ұйымның операциялық қызметіне тікелей әсер етуі мүмкін.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі