Жылжымайтын мүлікке қатысты кез келген мәміле жасалғаннан кейін құқықтарды заңдастыру үшін жылжымайтын мүлікті тіркеу туралы өтініш беріледі. Өтінішті кім тапсыруы керектігі мәміленің нотариат арқылы куәландырылғанына, мүліктің бірнеше адамға ортақ меншігіне немесе ауыртпалық сипатына тікелей байланысты.
Мәміле түріне қарай өтінішті кім береді?
Егер жылжымайтын мүлікке құқықтар нотариат тәртібімен куәландырылған мәміле негізінде туындаса, мемлекеттік тіркеуге өтінішті мәміленің кез келген тарапы дербес бере алады. Ал заңда көзделген цифрлық тіркеу жүргізілгенде, мәмілеге қатысушылардың өтініш беруі талап етілмейді.
Мәміле нотариатпен куәландырылмаған жағдайда, шарттың барлық қатысушысы белгіленген тәртіппен өтініш беруге міндетті. Кепіл қатынастарында өз талаптары бар:
- банктік қарыз немесе микрокредит шартын қамтамасыз ету үшін кепілді тіркеуге немесе оны өзгертуге өтінішті кепіл беруші және (немесе) кепіл ұстаушы береді;
- егер өтінішті тек кепіл ұстаушы тапсырса, кепіл берушінің нотариат куәландырған келісімі қажет;
- кепіл шарттары бойынша құқықтарды (талаптарды) басқаға беру кезінде өтінішті жаңа кепіл ұстаушы кепіл берушінің келісімінсіз-ақ тапсырады.
Ортақ меншік пен ерлі-зайыптылардың үлесін есепке алу
Ортақ бірлескен меншік құқығы туындағанда немесе тоқтатылғанда өтінішті барлық қатысушы бірлесіп немесе біреуі қалғандарының нотариат куәландырған келісімімен береді. Ал ортақ үлестік меншік кезінде өтінішті барлық қатысушы немесе олардың уәкілетті өкілдері тапсыруға тиіс. Үлеске қатысты мәміле жасалғанда өзге құқық иелерінің басым сатып алу құқығы ескеріледі.
Егер құқық белгілейтін құжатта ерлі-зайыптының біреуі көрсетілмесе, тіркеуге өтініш беретін азамат некеде жоқ екенін немесе неке қатынасын растайтын құжатты қоса бере отырып, жұбайы туралы мәліметті жазуы шарт. Егер неке шартында мүліктің үлестік немесе бөлек меншік режимі көзделсе, тіркеуші органға неке шарты ұсынылады.
Құжатта бірнеше нысан болғанда және ауыртпалық салу жағдайлары
Бір құжатта екі немесе одан көп тіркеу нысаны көрсетілсе, өтініш беруші олардың бәрін бір өтінішке енгізеді немесе әр нысанға бөлек өтініш береді. Бірнеше нысанның тек біреуі ғана көрсетілсе, тіркеу органы қалған нысандарды тіркеу және оған ақы төлеу қажеттігін ескертуге құқылы. Сонымен қатар активтердің баланстық құны бәсекелестікті қорғау заңнамасындағы шектен асса, өтініште бұл мәліметтер міндетті түрде көрсетіледі.
Мемлекеттік органдар салған ауыртпалықтар сол органдардың өтініші бойынша тіркеледі. Ал құқық қорғау, сот органдарының актісіне сәйкес үшінші тұлғалардың мүддесі үшін салынған ауыртпалықты сол үшінші тұлғаның өз өтініші бойынша тіркеуге болады. Тіркеуші органның орналасқан жерінен тыс немесе шет мемлекеттердегі уәкілетті органдарға берілген өтініштер мен олардың актілері негізінде туындайтын заңдық талаптар мен ауыртпалықтарды тіркеу өтінішін почта байланысы арқылы жіберуге жол беріледі.
Өтініштің нысаны мен оның мазмұнына қойылатын талаптарды уәкілетті орган айқындайды.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі