Қаржылық қиындыққа тап болған кәсіпкер немесе ұйым үшін берешекті реттеу мен төлем қабілетсіздігі мәселесі тек қарыздан құтылудың амалы ғана емес. Бұл — заң аясында борышкер мен оған сенім артқан несие берушілердің арасындағы құқықтық теңдікті сақтау тетігі. «Оңалту және банкроттық туралы» Қазақстан Республикасының Заңы осы тетіктердің айқын бағытын белгілейді.
Мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты
Аталған саладағы заңнамалық реттеудің түпкі мақсаты — борышкер мен кредитордың мүдделері арасындағы әділ теңгерімді қамтамасыз ету. Мұндай теңгерімге жету үшін заң нақты құқықтық тетіктердің тәртібін айқындайды:
- берешекті қайта құрылымдау рәсімін жүргізу;
- кәсіпорынды сақтап қалуға бағытталған оңалту рәсімін қолдану;
- борышкерді ресми түрде банкрот деп тану;
- банкроттық рәсімін қозғамай-ақ борышкерді заңды түрде тарату.
Бұл тәсіл бизнесті тығырықтан шығаруға мүмкіндік болса, оны сауықтыруға жол ашады, ал қайтарымсыз жағдайда тараптардың мүліктік дауын заңды түрде біржола шешуге көмектеседі.
Процесті айқындайтын үш негізгі қағидат
Оңалту немесе банкроттық рәсімдері өз бетінше немесе бір жақтың ғана қалауымен жүргізілмейді. Заң реттеудің іргетасы ретінде мына үш базалық қағидатты бекітеді:
- Заңдылық: барлық рәсімдер тек Қазақстан Республикасының заңнамасына қатаң сәйкестікте жүзеге асырылуға тиіс;
- Әділдік: қарызды қайтару немесе кәсіпорынды жабу барысында бірде-бір қатысушының заңды құқығы негізсіз шектелмеуі шарт;
- Ашықтық пен адалдық: мүліктік жағдайды жасырмау, рәсімдердің барлық кезеңінде қатысушылардың өзара және уәкілетті органдар алдында шынайы әрекет етуі талап етіледі.
Заңнама алға қойған міндеттер
Заңнамалық реттеу аясында мемлекет төрт басты міндетті белгілеген. Біріншіден, борышкердің де, кредиторлардың да құқықтары сенімді қорғалуы қажет. Екіншіден, несие берушілердің талаптары барынша толық қанағаттандырылуы тиіс. Үшіншіден, осы салаға қатысты заңнама талаптарының бұлжытпай сақталуына мемлекеттік бақылау қамтамасыз етіледі. Төртіншіден, тұтас процестің белгіленген ережеге сай өтуі үшін оңалту және банкроттық саласындағы мемлекеттік реттеудің өзі дербес міндет ретінде бекітілген.
Аталған нормалар «Оңалту және банкроттық туралы» Заңға 2024 жылғы 1 шілдедегі № 107-VIII Заңы арқылы 2-1-бап болып енгізілді және ресми жарияланған күннен кейін алпыс күн өткен соң қолданысқа енгізілуі көзделген.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі