Төрелік сотта іс қарау кезінде арбитрлар өздері шеккен шығыстардың өтелуіне кепілдік талап ете алады. Бұл тетік «Төрелік туралы» Заңның 43-бабымен реттеледі және дауды қарау барысында төрешілердің қаржылық шығындарын алдын ала қамтамасыз етуге бағытталған.
Шығыстарды қамтамасыз ету қалай жүргізіледі?
Төрешілер іс бойынша туындайтын шығыстарды жабу үшін тараптардан қамтамасыз ету сомасын енгізуді талап етуге құқылы. Мұндай талап барлық өндіріске де, жекелеген шағымдар мен талаптарға қатысты да жеке белгіленуі мүмкін.
Егер тараптардың бірі белгіленген мерзімде қамтамасыз етудің өзіне тиесілі бөлігін төлемесе, екінші тарап бұл соманы толық енгізуге құқылы. Ал егер қамтамасыз ету екі тараптан да мүлдем түспесе, төрешілер істі талқылауды толықтай немесе ішінара тоқтатуға құқылы.
Қамтамасыз ету қаражатын пайдалану тәртібі
Енгізілген қамтамасыз ету сомасы белгілі бір қағидалар бойынша жұмсалады:
- Төрешілер берілген қаржыны төрелік талқылау барысында туындаған шығыстарды өтеу үшін тікелей пайдалануға құқылы.
- Түпкілікті шешімде өз өтемақысы туралы мәселе қаралып, шешімнің осы бөлігі мәжбүрлі түрде орындалатын жағдайға жеткенде, төрешілер өтемақыны қамтамасыз ету есебінен ала алады. Бұл ереже тараптар өз міндеттерін орындамағанда іске асады.
- Егер қамтамасыз етуді бір ғана тарап толық енгізген болса, сол тарап төрешілерге атқарылған жұмыстың өтемақысын өтеу үшін қамтамасыз ету сомасын түгелдей пайдалануға өз келісімін бере алады.
Төрешілердің өтемақысына қойылатын заңдық шектеулер
Төрелік үдерістің әділдігін сақтау үшін заңнамада нақты шектеулер бекітілген. Тараптар бірлесіп қатыспаған, тек бір жақтың ғана қатысуымен жасалған төрешілерге өтемақы төлеу туралы келісім жарамсыз болып саналады.
Сонымен қатар, төрешілер шешім шығару процесін өзіне өтемақының төлену-төленбеуіне тәуелді ете алмайды. Бұл норма дау бойынша шешімнің қаржылық мәселелерге байланбай, заң шеңберінде уақытылы шығуына кепілдік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі