Қала немесе ауыл болсын, әрбір елді мекен ең алдымен адамдардың күнделікті тіршілігіне қолайлы болуы шарт. Қазақстанның құрылыс заңнамасында жеке тұлғалар сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің толыққанды тұтынушысы ретінде танылады. Бұл мәртебе азаматтарға елді мекен шегінде қауіпсіз, қолайлы әрі кедергісіз ортаны талап етуге тікелей құқық береді.
Өмір сүруге қолайлы әрі қолжетімді кеңістік
Заң талабы бойынша тұрғындардың өмір сүру кеңістігі бірнеше міндетті критерийге сәйкес келуге тиіс. Бұл ретте елді мекендердің қолайлы ортасы мемлекеттің қала құрылысы саясатымен, өндірістік күштерді орналастыру ережелерімен және аумақты аймақтарға бөлу талаптарымен тікелей байланысты.
Азаматтардың құқығы мына негізгі бағыттармен қамтамасыз етіледі:
- Қауіпсіздік нормалары: елді мекен аумағы экологиялық талаптар мен санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық қағидаларына толық сай келуі керек;
- Инфрақұрылым деңгейі: жергілікті жердің инженерлік, көліктік және әлеуметтік инфрақұрылыммен қамтамасыз етілу жағдайы ескерілуге тиіс;
- Инклюзивті орта: кеңістік халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтары үшін қолжетімді әрі кедергісіз етіп жоспарлануы міндетті.
Рекреациялық аймақтар және толыққанды тынығу құқығы
Елді мекеннің қолайлылығы тек баспана мен жұмыс орнымен шектелмейді. Тұрғындардың демалуына арналған арнайы рекреациялық аймақтардың бөлінуі — заңмен бекітілген құқық. Мұндай аймақтар барынша қолайлы табиғи-климаттық жағдайға және ландшафтқа ие болуы қажет.
Азаматтардың бос уақытын тиімді өткізуі үшін рекреациялық кеңістіктерде мынадай жағдайлар жасалуы көзделеді:
- емдік және санитариялық-гигиеналық талаптарға сай инфрақұрылым;
- оқу-ағарту және мәдени-бұқаралық шараларды өткізу мүмкіндігі;
- спорттық-сауықтыру және ойын-сауық нысандарымен қамтылу.
Тарихи ескерткіштер мен табиғат ландшафтын сақтау
Халықтың тынығуына арналған аумақтарды бекіту кезінде табиғи ландшафт пен тарихи мұра нысандарының орналасуы ерекше ескеріледі. Тарих пен мәдениет ескерткіштері бар орындарды ескеру — рекреациялық аймақты дұрыс таңдаудың міндетті шарты.
Бұл норма елді мекендерді дамыту кезінде тарихи-мәдени мұраны бүлдірмей сақтауға және табиғи ортамен үйлесімді заманауи кеңістік қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі