Көлік экспедициясы шарты бойынша жүк тасымалын ұйымдастыру кезінде тараптардың бірі келісімді әрі қарай жалғастырудан бас тартуы мүмкін. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бұған тікелей жол береді, бірақ бұл құқықты пайдалану белгілі бір міндеттер мен қаржылық жауапкершілікпен шектеледі.
Шарттан бас тарту құқығы кімге тиесілі?
Заң талабы бойынша шартты орындаудан біржақты бас тарту құқығы екі тарапқа да тең берілген. Бұл мүмкіндікті жүк жөнелтуші немесе қабылдаушы ретіндегі клиент те, қызмет көрсетуші экспедитор да қолдана алады. Бас тарту үшін міндетті түрде сотқа жүгіну талап етілмейді, тараптың біржақты шешімі жеткілікті.
Қисынды мерзімде ескерту талабы
Көлік экспедициясы шартын орындаудан бас тарту үшін басты шарт — екінші тарапты алдын ала құлақтандыру. Заңда бұл әрекетті қисынды мерзімде ескерту арқылы жүзеге асыру керектігі нақтыланған.
Мұндай ескертудің мақсаты — қарсы тараптың күтпеген жағдайға тап болуына жол бермеу. Мәселен, экспедитор бас тартса, клиент жаңа тасымалдаушы тауып үлгеруі керек, ал клиент бас тартса, экспедитор брондалған көлік пен тартылған ресурстарды реттеуге мүмкіндік алуы тиіс. Ескертудің нақты мерзімі шарт мәтінінде алдын ала бекітілмесе, ол нақты жағдайдың қисыны мен қажеттілігіне қарай бағаланады.
Келтірілген залалды өтеу жауапкершілігі
Шарттан біржақты шығу тегін әрі салдарсыз әрекет емес. Заң бойынша көлік экспедициясы шартын орындаудан бас тартқан тарап екінші тарапқа осы бұзылудың салдарынан келтірілген шығындар мен залалды толық өтеуге міндетті.
- Егер тапсырыстан клиент бас тартса, ол экспедитордың шартты орындауға дайындық барысында шеккен нақты шығындарын өтейді;
- Егер қызметтен экспедитор бас тартса, ол клиентке тиісті міндеттеменің тоқтатылуынан туындаған шығындар мен залалды қайтаруға тиіс.
Практикалық тұрғыда нені ескерген жөн?
Тараптар шарт жасасу кезеңінде бас тарту тәртібіне ерекше назар аударғаны дұрыс. Өйткені «қисынды мерзім» ұғымы әр жағдайда әртүрлі түсіндірілуі мүмкін. Келісімшартта нақты қанша уақыт бұрын хабарлау қажеттігі және ықтимал шығындарды есептеу тәсілдері нақты жазылса, туындайтын даудың алдын алу әлдеқайда оңай болады.
Дереккөз: Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі